18 december 2019

De koning dood? Leve de koning!


De koning dood? Leve de koning!

(TeKoS, zomer 2019)



(In 2007 heb ik een levensreddende hartoverplanting ondergaan, die uitgevoerd werd door een chirurge en waarbij het hele proces in handen was van een cardiologe, allebei hoogbekwaam en allebei vrouw. Verre van mij om het talent van vrouwen te geringschatten. Maar ontzag voor vrouwen is niet hetzelfde als feminisme.)



Cordelia Fine, auteuse van Testosteron Rex. De Genderdermythe, is een feministische psychologe. In dit boek betwist ze de biologische basis van het verschil tussen de geslachten, met name de onderscheidende invloed van het mannelijk hormoon testosteron.

Zelf is dat weer een gevolg van het ingeboren XY-chromosomenpatroon dat de man definieert, ook weer biologisch. Maar in zekere zin is het hormoon fundamenteler: als je een mannelijk individu zijn testosteronproductie ontneemt, scheikundig of door operatie, boet hij ondanks zijn XY-genen in aan mannelijke eigenschappen als agressie en vrijheidsdrang, en wordt hij gedweeër, als een vrouw; en omgekeerd, als je een vrouw testosteron inspuit, krijgt of versterkt ze mannelijke kenmerken als beharing of een zwaardere stem. Het testosteron kon dus dienen als samenvatting van het biologisch verklaringsmodel voor de sekseverschillen.

Vrouwen klagen erover dat zijzelf inzake rolpatronen wel veranderen (van de menstruatiekringloop tot de mode, het is sinds mensenheugenis normaal voor vrouwen om te veranderen, zoals de maan), maar dat mannen vasthangen in de oude rolpatronen: “De man is een dinosaurus.” Wel, zegt de klassieke biologie, dat komt door de niet-veranderende, niet aan ideologische koerswijzigingen gevoelige veroorzaking van mannelijkheid door het hormoon testosteron. Dat geldt sinds vele duizenden generaties en voor duizenden soorten. Dat koeien in gedrag verschillen van stieren, is niet het gevolg van seksistische scholing of indoctrinatie door hun maatschappij, maar is bepaald door biologische factoren.

Die waarheid als een koe staat als een huis, en toch menen feministen het beter te weten: on ne naït pas femme, on le devient (Simone de Beauvoir). Het dominante verklaringsmodel van het feminisme is dan ook het sociaal constructivisme, terwijl het de sociobiologie verkettert. Vol zelfvertrouwen poneert Cordelia dan ook dat zij de hele geschiedenis van het leven gaat veranderen door een einde te stellen aan de doorslaggevende rol die aan het geslachtshormoon toegeschreven wordt.

 Zoals zij van een andersdenkende collega citeert: “Als we de diverse kloven op de werkvloer en daarbuiten zouden moeten samenvatten in één woord, zou dat woord niet discriminatie zijn, maar testosteron.” Ze erkent dat ook, maar alleen als een op te lossen probleem: “Telkens we spreken over sekseongelijkheid en wat we eraan kunnen doen, is Testosteron Rex het paar olifantenballen in de kamer.” (Waarom we daar wat aan zouden moeten doen, wordt hiet uitgelegd, het boek is blijkbaar voor haar egalitaristische geestesgenoten bedoeld) “Dit boek zal aantonen dat Testosteron Rex het telkens weer bij het verkeerde eind heeft.” (p.16) Dat belooft.





Partijdig

Testosteron Rex is als titel knap gevonden; hij is dan ook door een mannelijke vriend van de schrijfster bedacht, bioloog Richard Francis (p.197, dankwoord). Ook haar onderzoek is niet echt origineel, het is eerder een metastudie, een overzichtsbespreking van bestaande bio-, socio- en psychologische onderzoeken over de aard van en de verhoudingen tussen de geslachten. Dat is op zich natuurlijk verdienstelijk, maar we merken al spoedig dat haar duidingskader uiterst partijdig is, namelijk in zogenaamd progressieve of linkse zin. De term “links”, vaak ten onrechte als achterhaald bestempeld, gaat over gelijkheid (en “rechts” over al het andere: zowel de weigering en bestrijding van de gelijkheid, alsook alle rivaliserende waarden, zoals de natie of de eeuwige zaligheid), en daarvan is het feminisme één dimensie.

Dat blijkt al vanaf de ondertitel: ‘gendermythe’ wordt alleen gebruikt door wie zich eerst al tot het begrip ‘gender’ (als niet-biologische, louter sociaal geconstrueerde dimensie van geslachtelijkheid) bekeerd heeft, Cordelia’s eigen soort dus. Zelf heb ik me over dat modieuze begrip nog nooit aan eender welke opvattingen, realistische of mythische, bezondigd. En ik kan uit ervaring getuigen: we kunnen best zonder die nieuwlichterij. Wat dan de “mythe” van het geslachtsverschil betreft: miljoenen generaties van geslachtelijk gedifferentieerde dieren- en plantensoorten weten het echt wel beter dan de zeer minoritaire en efemere geslachtsnegationistes. Dat stieren van koeien verschillen, allemaal in dezelfde zin, komt niet doordat hun een “mythe” aangepraat is.

Het biologisch gedetermineerde geslachtsverschil bij dieren schijnt het feministisch wereldbeeld nauwelijks te deren. Over de afwezigheid van het dier tussen mens en dode voorwerpen in het wereldbeeld van Jean-Paul Sartre zei men ooit: “Il n’y a pas de chiens à Saint-Germain.” Ook hier geldt zoiets: de bourgeois-juffers die zich tot het feminisme bekennen, hebben blijkbaar nog nooit hun handen vuilgemaakt om pakweg een koe te melken.

De partijdigheid van de schrijfster in cultuurmarxistische zin verklaart de gunstige recensies in De Volkskrant en andere media van het Bestel. Op zich juist weergegeven feiten krijgen in dit boek onjuiste, ideologisch voorspelbare conclusies mee, en dat is De Standaard een (even voorspelbare) instemmende recensie waard. Gegeven deze gunstige pers, ga ik niet meer doen dan het evenwicht herstellen door het boek wat onbevangener tegen het licht te houden. Op haar beurt bevrijdt die warme atmosfeer vol loftuitingen ons van een hoffelijkheidsreden om ons in de kritiek op haar these in te houden.





Feminisme

Cordelia kan er weinig aan doen, maar haar ideologische stroming is bij buitenstaanders niet erg populair, en dat geldt niet alleen voor moslims. (Merk op dat we voor de gelegenheid de traditionele conventie volgen: een man wordt bij afkorting met zijn familienaam genoemd, zoals een beroemdheid, en een vrouw met haar voornaam, zoals huispersoneel.)

Het feminisme heeft bij conservatieven al lang de slechte reputatie, het gezin als instelling enorme schade toegebracht te hebben. De laatste tijd heeft het ook een reputatie van onsamenhangendheid, wensdenken en meeloperij verworven. Waarnemers hadden al een tijdje begrepen dat het feminisme binnen het spectrum van klaagvertogen onderaan de ladder staat, zodat bv. anti-donker racisme als veel erger geldt dan seksisme, en bijgevolg zelfs de krasse lofzang op verkrachting door zwarte rappers boven kritiek verheven is. Kijk eens hoe goed vrouwen nog steeds zijn in zichzelf wegcijferen. Maar nu komen de feministen er nog eens zelf openlijk voor uit om bv. de suprematie van de islam boven vrouwenrechten te plaatsen. Zij verdedigen nu zelfs het islamitische recht op vrouwenbesnijdenis, goedgepraat door topfeministen als Germaine Greer als niet meer dan een schoonheidsoperatie.

Goed, de oude Europese samenleving had dan geen vrouwenstemrecht noch gelijk loon voor gelijk werk (stof genoeg voor een eerste en tweede feministische golf), maar ze beoefende tenminste geen meisjesverminking. In alle premoderne Europese (christelijke én heidense) en islamitische verslagen over een verblijf van de auteur in de andere samenleving, lang vóór het feminisme, merken de auteurs het alomtegenwordige feit op dat vrouwen in Europa veel vrijer en mondiger zijn dan in de moslimwereld. Er was het cultuurmarxisme inbegrepen het hedendaagse stadium van het feminisme voor nodig om naar een nog veel vrouwvijandiger cultuurfase terug te keren, die geacht wordt ons een bevrijdend stuk heiligverklaarde diversiteit te bezorgen.

Gelukkig hoeven we Fine niet op zulke krasse stellingname te pakken. Bij haar gaan de feministische overdrijvingen gewoon heel braafjes om een minder dan wetenschappelijk standpunt over een fundament van het geslachtsverschil: de geslachtshormonen. Let wel, op de meeste bladzijden van dit boek kan je heel wat wetenschappelijk jargon en feitenmateriaal leren over neuronen, celmembranen, laboratoriumexperimenten enz. Qua rauwe gegevens over wetenschappelijke onderzoeksresultaten is dit een rijk gestoffeerd boek, met talloze verwijzingen en voetnoten, wat op leken wel indruk zal maken.

Maar achter die tentoongespreide wetenschappelijk weetjes ligt een doctrine die fundamenteel anti-wetenschappelijk is. Haar feitenmateriaal is doorgaans onbetwistbaar, maar het bewijst niet dat wat zij zo gretig wil aantonen, namelijk dat het geslachtsverschil hoofdzakelijk sociaal geconstrueerd is. Elke boerin met een kippenhok had haar dat kunnen vertellen.

Bijvoorbeeld, naast de vraag waarom of waarin de geslachten zo verschillen, verkiest zij de complementaire vraag “hoe het komt dat mannen en vrouwen zich zo vaak hetzelfde gedragen”. (p.177) Daarop worden weer heel academische studies aangehaald, maar het gezond boerenverstand heeft zo al een groot deel van het antwoord. Zoals iedereen kan zien, hebben mannen en vrouwen vanalles gemeenschappelijk: twee armen, een hoofd enz. zelfde spierstructuur, hoewel wat sterker of wat minder sterk; een huid, hoewel wat meer of wat minder behaard, enz. De primaire en zelfs de secundaire geslachtskenmerken vormen maar een klein deel van het geheel. Er is dus ook niets op tegen dat de maatschappelijke rol van de geslachten wat aan evoluties onderhevig is, maar alleen binnen een zekere bandbreedte, want terwijl wij even op de gelijkenissen focusten, blijven de verschillen natuurlijk ook bestaan. Alle whataboutery over de gelijkenissen is wel aardig en doorgaans ook geldig, maar verandert niets aan het wetenschappelijke feit van het verschil.





Promiscuïteit

Cordelia besteedt veel aandacht aan het beeld dat mannetjesdieren veel minder moeten investeren in voortplanting dan wijfjes. (Maar veel meer in het vinden van een partner. Wanneer een feministe voor de zoveelste keer klaagt dat ze “niet inziet waarom mannen met veel partners bewondering oogsten en vrouwen niet”, dan dient zij te in te zien dat een vrouw veroveren een hele prestatie vergt, terwijl als vrouw een man in je bed krijgen spotgemakkelijk is.) Inderdaad, de stier, althans na zijn overwinning op zijn rivalen, bevrucht al spelend een hele kudde koeien, die elk op zich jaren werk hebben aan de kalveren; en dat ideaalbeeld bestaat ook onder mensen, hoewel alleen de succesvolsten het waarmaken. Vandaar de gedachte dat de vrouw van nature monogaam is, of alleszins bescheiden in haar seksuele appetijt, en dat de man in wezen polygaam is.

Hij is onderhevig aan de “wet van Zorba de Griek”. Die zegt aan de hoofdfiguur van de gelijknamige film, wanneer die twijfelt of hij op de kennelijke belangstelling vanwege een vrouw zal ingaan: “Er is maar één zonde die God niet vergeeft: als een vrouw je naar haar bed roept en je gaat niet.” De man moet dus altijd paraat zijn, want evolutionair hebben de mannetjes die elke kans grepen, zich het meest voortgeplant. Daarom ook blijkt uit onderzoek naar seksuele voorkeuren dat waar vrouwen het meest dromen van één bepaald soort man (diepe stem, zin voor humor, enz.), mannen het meest opgewonden raken van niet een bepaald soort vrouw, maar wel telkens van een nieuwe vrouw.

Bij vrouwen wordt promiscuïteit dan ook vaak begrepen als het gevolg van een ongewoon hoog testosterongehalte. Bijvoorbeeld, voor wat het waard is, een bevriend schaker beaamde dat schaken een bij uitstek mannelijke sport is, waar een genadeloos killer-instinct bij nodig is; en gaf als zijn ervaring dat de weinige vrouwen die graag en goed schaken, temperamenteel een overmaat aan testosteron lijken te hebben; en dat dat ook hieruit blijkt, dat zij typisch erg promiscu zijn.

Cordelia argumenteert daartegen dat bij de mens de investering van een man in monogamie en plichtsbewust vaderschap doorgaans evenveel opbrengt voor zijn voortplanting (namelijk veiliger en kwalitatiever opgroeien van de jongen, dus meer overlevingskansen en een betere toekomst) als ontrouw om “zijn zaad te spreiden”. Vaak gebruikt zij het argument dat gedrags- en rolverdelingspatronen bij de ene soort niet bij de andere van toepassing hoeven te zijn (bv. van rund naar mens), en in dit geval is dat ook heel zinnig. De mens verschilt heel erg van andere diersoorten in de noodzaak aan bescherming en opvoeding van de kinderen, en daardoor verandert de relatie tussen de ouders aanzienlijk. Men ziet deze evolutie al wanneer men lagere met hogere diersoorten vergelijkt: vissen verspreiden massa’s eitjes en kijken er verder niet naar om, terwijl zoogdieren hun enkele jongen een tijd zogen, beschermen en vaardigheden bijbrengen. Bij de menswording is die evolutie enorm versneld, en daarom kan een vader beter in kwaliteit door opvoeding dan in kwantiteit via promiscuïteit investeren.

Maar ook waar zij gelijk heeft, valt het voorbarige gekoketteer met het etiket “wetenschappelijk” op. Zij stelt vast dat mannetjesdieren voor de seksuele selectie vaak zwaar investeren in aantrekkingsmiddelen, bv. de pauwenstaart (terwijl wijfjes dat meestal niet hoeven te doen, al investeren zij dan weer in hun nageslacht). Wat dan de mens betreft: “Vroeger overheerste een Testosteron-Rexvisie op seksuele selectie waarin (...) sportwagens gelden als de pauwenstaart waarmee competitieve mannen de concurrentie aangaan om toegang tot vruchtbare baarmoeders te krijgen. Deze opvatting heeft het psychologische fundament voor sekseongelijkheid gelegd. De wetenschap heeft echter allang afscheid van deze gedachte genomen.” (p.56) Hier neemt zij toch wel een groot voorschot op de aanvaarding van haar eigen stellingen. Waarnemers van het ware leven menen te weten dat sportwagens en ander statusvertoon nog steeds een reële aantrekkingskracht uitoefenen; en dat sekseongelijkheid een dieper fundament heeft dan verhalen over sportwagens.   





Ongecijferd  

Lang geleden kreeg ik tijdens mijn leergang Chinees een verhaaltje te lezen over een man die per koets langs de keizerlijke steenweg reed die noord en zuid verbond. Hij stopte aan een herberg. De herbergier had hem zien aankomen en vroeg hem waarheen de reis ging. “Ik trek naar Nanjing in het zuiden”, zei de reiziger. “Maar zo zul je er niet komen”, zei de herbergier. “Hoezo?”, wierp de reiziger tegen, “ik heb de beste koetsier, en een gloednieuwe koets! Waarom zou ik er niet geraken?” “Omdat je naar het noorden rijdt!”

Je kan nog zoveel middelen mobiliseren, in dit geval een overmacht aan academische weetjes en vertrouwenwekkende verwijzingen, maar als je algemene boodschap niet in orde is, zal dat alles je niet veel helpen. De juiste oriëntatie is belangrijker dan een veelheid aan snufjes. De man die te voet richting Nanjing ging, zou er lang over doen, maar hij zou er wel geraken; maar de man die de verkeerde richting op reed, mocht nog zo professioneel uitgerust zijn, hij zou zijn doel nooit bereiken.

Bijvoorbeeld, lang geleden werd een feministe op Radio 1 geïnterviewd. Haar zending bestond erin, het eeuwenoude begrip van wat “mannelijk” en wat “vrouwelijk” is, dooreen te gooien. Aldus bijvoorbeeld de door de interviewster als feit aangehaalde indruk dat zowel mannen als vrouwen automatisch met een diepere, mannelijkere stem gaan spreken wanneer zij iets belangrijks te zeggen hebben. Bekend voorbeeld is Margaret Thatcher, die zich op een diepere stem ging trainen naarmate zij in haar politieke loopbaan hoger mikte. Dat kon onze deskundige niet ontkennen, maar: “Een acteur, die kan toch een ander soort stem fingeren, naar wens hoger of lager.” Natuurlijk, daar is hij juist acteur voor: om rollen te spelen die niét de werkelijkheid zijn. Zo is dus ook de geacteerde inwisselbaarheid van de geslachten, bv. door travestieten, wel fingeerbaar maar niet de werkelijkheid. De professionele vaardigheid van de acteur vergt jaren oefening, maar ook na die ontplooiing van deskundigheid is zij niet tegen de natuurwetten opgewassen.

Tegen de natuur in klampen feministen zich sinds lang vast aan dergelijke strohalmen. Doorgaans lijden die aan in het oog springende intellectuele fouten. Veel voorkomend zijn de tekenen van ongecijferdheid, een ziekte die ook bij mannelijke cultuurstrijders de duiding van statistische gegevens blijkt te verkleuren, maar die in het feminismedossier wel erg flagrante proporties aanneemt. Zeg bijvoorbeeld dat “mannen gemiddeld groter zijn dan vrouwen”, en gegarandeerd wijst een flauwe plezante of een opstandige feministe naar de grootste vrouw in het gezelschap: “Kijk, zij is toch groter dan vele mannen? Zie je wel dat je schatting maar een vooroordeel is?” Statistici wisten heus wel dat sommige vrouwen groter zijn dan sommige mannen, of zelfs dan het totale gemiddelde, maar ook en onverminderd dat de gemiddelde vrouw onverminderd kleiner is dan de gemiddelde man.

Hoewel dit boek veel wetenschappelijk jargon bevat, lijdt het in wezen aan dezelfde kwaal van ongecijferdheid. Regelmatig wordt uit “niet helemaal” onterecht “helemaal niet” afgeleid.  Voortdurend vind je in het feministisch vertoog gesmokkel met uitzonderingsgevallen (nl. niet-toepasselijkheid van het gewone patroon van man/vrouw-verschillen ten gevolge van andere factoren dan de geslachtshormonen) die dan een eind verder geacht worden een stevig gevestigde regel over de hormonenwerking te ontkrachten. Een bekend voorbeeld van de hyperfocus op uitzonderingen is de soort van de zeepaardjes, waar het het mannetje is dat een tijdje de bevruchte eitjes bij zich draagt; aardig, maar wel degelijk uitzonderlijk, geenszins regel. Wanneer in het labo mannelijke knaagdieren alleen met jongen, en zonder wijfjes, opgesloten worden (iets wat je bij een aantal diersoorten niet moet doen, waar de wijfjes de mannetjes ver moeten houden van de jongen), dan “zie je dat het mannetje de pup op dezelfde manier ‘bemoedert’ als vrouwtjes dat doen. Feminisme – seksuele selectie 1-0.” (p.186)

Voorzover juist, is dat een weinig sensationele toepassing van het overal in de natuur voorkomende aanpassingsvermogen. Een voorbeeldje uit duizenden: een tijger is een landzoogdier, maar tijdens zijn evolutie heeft hij leren zwemmen, en bij gelegenheid doet hij dat ook; echter zonder dat daarom het verschil met een dolfijn verwaarloosbaar wordt. Uit het feit dat de vader in uitzonderlijke omstandigheden de rol van de moeder kan overnemen, volgt helemaal niet dat hun beider rollen in het algemeen inwisselbaar zijn.

Een favoriete retorische wending die erop wijst dat een verdedigde zaak niet zo stevig staat, is de herhaalde bewering dat ze heel “ingewikkeld” is, veel meer dan je eigen liegende ogen kunnen zien; een nevel van onduidelijkheid die een duidelijke beoordeling moet voorkomen. Hier bijvoorbeeld luidt het dat “de hoeveelheid testosteron die in de bloedbaan circuleert slechts één onderdeeltje is van een uiterst complex systeem”, zoals “de omzetting naar oestrogeen, de hoeveelheid aromatase om dat te laten gebeuren, de hoeveelheid oestrogeen die de hersenen zelf produceren, het aantal en de aard van de androgeen- en oestrogeenreceptoren, waar ze liggen, hoe gevoelig ze zijn”. (p.131) Dat zal wel, en bv. het effect van de halvering van die testosteronspiegel zal ingewikkelder zijn in haar werking dan dat ze lineair tot een halvering van de mannelijkheid zou leiden – maar tot een vermeerdering daarvan zeker ook niet. Nergens blijkt uit haar verhaal dat je testosteron door zijn tegendeel of door nog iets anders kunt vervangen zonder dat er in het werkelijk geobserveerde gedrag iets verandert. Testosteron werkt, en zo ver wil ze ook niet gaan om dat in de bespreking van onderzoeksresultaten openlijk te ontkennen.





Wat haar hond overkwam

Soms zijn eenvoudige en daarom algemeen aanvaarde intuïties wetenschappelijk onjuist, bv. iedereen kan met eigen ogen zien dat de zon rond de aarde draait, en toch kon Copernicus aantonen dat het de aarde is die rond de zon draait. Dat beroemde voorbeeld geldt voor academici als vrijbrief om het gezond verstand te kleineren en allerlei contra-intuïtieve stellingen te poneren, bv. dat het verschillende gedrag van stieren en koeien niet door geslachtshormonen maar door maatschappelijke conditionering veroorzaakt wordt.

Alhoewel, dat gelooft ze zelf niet. Ze begint haar boek met een anekdote te vertellen, een gezinsmoment toen ze aankondigde dat ze de hond ging laten castreren. (p.7) Wat een anekdote in een boek over testosteron. En welke commentaar is dat voorval waard? Voor haar niet meer dan een ontboezeming over haar smaak. Haar zoon stelde toen voor om de ballen vervolgens op te zetten en het eindproduct als sleutelhanger te gebruiken, maar zij pleitte daartegen, want ze wou niet de stereotiepe feministe zijn die dagelijks tegen die trofee van een paar geknipte ballen aankeek. Interessant, maar in de context van een boek over geslachtshormonen laat ze een veel belangrijker implicatie onbesproken. En dat is dat zij, net als de eerste landbouwers die tienduizend jaar geleden liever een gedweeë os dan een gnuivende stier voor hun ploeg spanden, nog onverminderd gelooft dat er een cruciaal verschil is tussen “met testosteron” en “zonder testosteron”.   Als Cordelia echt haar eigen verhaal geloofd had, zou ze de ontmanning of “detestorenonisering” van haar hond overbodig gevonden hebben: het maakt immers toch geen verschil.

(Een meta-bedenking. Deze denkfout van haar is typisch vrouwelijk. Ze begint over haar goestinkjes, en aangezien de vrouw van nature narcistisch is en in de spiegel kijkt om zich af te vragen hoe ze op anderen overkomt, hebben galante heren daar begrip voor. Ze begint echter niet over de hoofdzaak, namelijk de vernietigende logische implicatie van haar eigen feitelijk gedrag op de stellingname waaraan ze een heus boek gewijd heeft. Mannen vleien zich dat zij -- dankzij de testosteron -- de gave des onderscheids tussen hoofd- en bijzaken hebben, in dit geval geen persoonlijke goesting maar wel de wetenschappelijke impact. Kinderen en vrouwen, die volgens Thomas van Aquino halfweg het kindstadium zijn blijven steken, veronachtzamen de hoofdzaak nogal eens om dan dwaallichtjes achterna te lopen, en rekenen op mannen om de blik op het einddoel gericht te houden.)

Testosteron leidt wel degelijk tot allerlei geslachtsverschillen en daardoor ook tot de communicatieproblemen tussen man en vrouw. Daaraan verdienen tal van schrijvers van popboeken, genre Mannen komen van Mars, vrouwen komen van Venus, of Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen (langer lijstje op p.12). Maar of al die misverstanden echt door de geslachtshormoen komen? Over de talloze kinken in de kabels die man en vrouw verbinden, luidt Cordelia’s slotzin: “Laten ze niet langer de schuld geven aan Testosteron Rex. Want die koning is dood.” (p.194; de overblijvende 62 pp. zijn eindnoten en biblio.)

Dat zegt ze na een heel boek van echte of gedroomde verwikkelingen op te voeren die de impact van de geslachtshormonen wat relativeren door er culturele factoren bij te halen, maar zonder ook maar één keer aan te tonen dat een testosteroneffect echt anders is dan klassiek voorgesteld. Een blik onder de microscoop onthult wel wat meer detail dan algemeen bekend,  maar fundamenteel verandert er niets. Elk mannelijk chauvinistisch zwijn zal tevreden, en zonder enige verrassing, vaststellen dat ook na al Cordelia’s vermakelijke doch ongevaarlijke plaagstootjes, Testosteron Rex onverminderd overeind staat.



Proportionaliteit

Wel is juist dat het klassieke rollenpatroon zoals wij het ons van recente generaties herinneren, een overdrijving bevatte en daarom een correctie behoeft. In georganiseerde maatschappijen blijkt een natuurlijk verschil van meer/minder geradicaliseerd te worden tot alles/niets. Dat was de culturele overdrijving van een biologisch bepaald verschil. Aan dat biologisch verschil kunnen we niets doen en moeten we ook niets doen, maar die culturele overdrijving mag wel bijgesteld worden.

Minder vrouwen dan mannen stellen belang in politiek, hebben er een mening over, of willen eraan deelnemen. Maar het actieve of passieve stemrecht werd aan álle vrouwen ontzegd. Veel minder vrouwen dan mannen voelen zich tot een militaire loopbaan aangetrokken, maar geen enkele vrouw werd tot het leger toegelaten.

Primitievere maatschappijen zijn daarin flexibeler en realistischer. De Vedische inwijding, een vierduizend jaar geleden, met als teken de “heilige draad” (een drievoudige draad hangend van linkerschouder naar rechterheup), was oorspronkelijk voor zowel meisjes als jongens; maar werd recenter tot jongens beperkt, die later bij hun bruiloft ook de eigenlijk voor hun vrouw bestemde draad omgehangen kreeg. Vedische zieners konden ook vrouwen zijn: een kleine minderheid, omdat vrouwen doorgaans van vóór hun twintigste al door kinderlast beperkt werden, maar ze bestonden en werden als vanzelfsprekend aanvaard. Net zoals in een moderne doch vrije samenleving (d.i. zonder socialistische quota) de vrouwen een minderheid onder de bedrijfsleiders of de politici vormen, maar wel normaal gevonden worden. Echter, in de tussenliggende periode werd meer/minder tot alles/niets geradicaliseerd, en het is goed dat er vandaag een terugkeer plaatsvindt tot natuurlijker verhoudingen.

In die zin is vrouwenemancipatie een welkome gezonde evolutie. Iets anders is de geforceerde gelijkheid die nu nagestreefd wordt. De visie van Cordelia Fine en andere feministen heeft inmiddels in vele landen een officiële status verworven. Terwijl meisjes uit zichzelf veel vaker voor studies leidend tot zorgende beroepen kiezen, worden zij bestormd met overheidscampagnes die hun technische studies willen aanpraten. Terwijl politieke partijen moeite hebben om vrouwelijke kandidaten te vinden, worden zij door het opgelegde ritsprincipe tot numerieke pariteit gedwongen.

(Nu ja, gedwongen. Tenslotte hebben de overwegend mannelijke mandatarissen zelf voor het ritsprincipe en andere quota gestemd; zoals vroegere 100% mannelijke parlementen het vrouwenstemrecht goedgekeurd hebben. Wat de bedenking oproept hoe gemakkelijk de vrouwenbeweging het gehad heeft. Jawel, hou je verontwaardigde protesten maar voor jezelf, ik bedoel wel degelijk: zeer gemakkelijk. Als je vergelijkt met hoeveel meer en hoeveel bloediger strijd de verdrukte arbeidersklasse of allerlei etnische minder- of meerderheden hebben moeten leveren om veel minder drastische politiek-maatschappelijke omwentelingen binnen te halen, dan heeft het feminisme het gemakkelijk gehad. Dat komt doordat – althans Europese -- mannen aan vrouwen moeilijk iets kunnen weigeren. Uit galanterie hebben ze hun gegeven waar ze blijkbaar om vroegen. De vrouw is immers, zoals de Israëlische professor krijgskunde Martin van Creveld stelt, “het bevoorrechte geslacht”, alle geweeklaag ovr ondervertegenwoordiging ten spijt. Op de soldatenkerkhoven, of inderdaad op de praalgraven van de gevallenen in een uiteindelijk gelukte politieke strijd, zijn ze wel zéér ondervertegenwoordigd.)





Dames pro Darwin

Een aantal Jaren geleden reeds deed een Vlaamse wetenschapster een poging om tegen de feministische opgelegde consensus in te gaan en de eerbied voor de biologische basisgegevens te herstellen: wijsgeer-germaniste Griet Vandermassen met haar boek Darwin voor dames. Dat heeft ze nu flink uitgebreid en geactualiseerd, en het ijzersterke resultaat heet Dames voor Darwin. Het schetst eerst de geschiedenis van het feminisme, en komt dan terzake: de evolutiepsychologische grondslag va de blijvende geslachtsverschillen. In dat boek, en ook in een vraaggesprek erover met het SKEPP-blad Wonder en is gheen wonder (zomer 2019), heeft ze wat commentaar bij Cordelia’s boek:

“Daarin levert ze voor een stuk terechte kritiek op zwak evolutiepsychologisch onderzoek, want dat is er natuurlijk ook, maar daarnaast is ze ook weer zeer selectief in de studies die ze aanhaalt. Ze probeert vooral te beargumenteren dat genderverschillen het product zijn van een gegenderde wereld en dat de biologie daar wel achter schuilt (waardoor ze er lippendienst aan bewijst), maar dat die geen belangrijke rol speelt.”

Griet bevestigt wat conservatieven altijd al aangevoeld hadden: dat de mens niet geboren wordt als onbeschreven blad dat door de maatschappij naar willekeur beschreven kan worden, maar als erfgenaam. En concreet dan als erfgenaam van miljoenen jaren evolutie: “Ik vertrek vanuit een evolutionair mensbeeld, vanuit het feit dat wij zoogdieren zijn en dat ons brein het product is van een zeer lange evolutionaire geschiedenis en dat het daar ook de sporen van draagt. (...) Wij zijn een soort zoals alle andere. Als je evolutionair denkt, dan zie je patronen in menselijk gedrag en ma-vrouwverschillen die duidelijk veel verder gaan dan onze soort. (...) Cordelia Fine en andere feministische activistische wetenschappers [proberen vooral] om menselijk gedrag zoveel mogelijk los te koppelen van die evolutionaire geschiedenis.”

De wetenschap heeft gesproken. Haar bevindingen zijn zeker verenigbaar met praktische vrouweneisen, genre gelijk loon voor gelijk werk. Maar niet met utopische theorieën over het onbeschreven blad of de maakbaarheid van man en vrouw. 

 

Cordelia Fine: Testosteron Rex: het eide van de gendermythe, Lannoo, Tielt 2017 (Engels origineel: Testosteron Rex, 2016)

Griet Vandermassen: Dames voor Darwin, Houtekiet, Antwerpen 2019.

Labels:

Read more...

Normalisering in Ayodhya

(’t Pallieterke, 13 november 2019)

Op 9 november 2019 besloot het Indiase Hooggerechtshof met zijn vonnis in de Ayodhya-zaak een procesgang die 69 jaar tevoren begonnen was. Deze betrof de voor buitenstaanders wat vreemde eis vanwege twee hindoe-partijen om op één van hun bedevaartplaatsen, de Geboortegrond (Janmabhumi) van de vergoddelijkte held Rama, een tempel te bouwen. Een hindoe tempel op een hindoe heilige plaats, wat is daar nu proceswaardig aan?

Probleem was dat er nog moskee-architectuur op stond, de Babri Masjid ofte “Moskee van de Mogol-keizer Babar”. De oorspronkelijke tempel was in 1030 door Salar Masud Ghaznavi verwoest, dan heropgebouwd, dan in 1193 door Shah Zuran Ghori verwoest, en dan was er een moskee op gebouwd, die in de jaren 1520 weer in handen van de hindoes geraakt was, tot Babar hem in 1526 weer voor lang in moslimhanden bracht. Die Babar-moskee was op last van de Britten sinds 1936 niet meer als moskee gebruikt, en diende sinds 1949 als de facto tempel, toen hindoes er godenbeelden in geplaatst hadden. Eerst mocht alleen een priester er eens per jaar binnen om de rituelen uit te voeren, maar in 1986 verordende de rechtbank, allicht in coördinatie met de regering onder Rajiv Gandhi, dat hindoes er onbeperkt toegang toe kregen. Nu alleen nog de architectuur vervangen.

Premier Gandhi werkte, met de koehandelstrategie typisch voor zijn Congrespartij, naar de bouw van een tempel toe, met anderzijds wat gunsten voor de moslimleiding om de tegenstand uit die hoek te neutraliseren. Zo’n snoepje voor de moslimleiding was het door hen verlangde verbod op de roman De Duivelsverzen van Salman Rushdie in oktober 1988. Daarmee was de aandacht van de wereld op dat boek gevestigd, met kort daarop het Iraanse doodvonnis tegen Rushdie en de moorden op enkele buitenlandse vertalers. 

Die strategie was niet heel beginselvast, maar ze had tot een onbloedige oplossing kunnen leiden. Ze stokte echter toen een groep communistische geschiedkundigen in 1989 een verklaring publiceerden als zou er daar nooit een tempel gestaan hebben en het verhaal over een islamitische beeldenstorm slechts een verzinsel was. Let wel, de premier had zijn keuze voor de heropbouw van de tempel laten afhangen van de geschiedkundige bewijzen, en ook in de jaren 1980 was er al voldoende documentair en archeologisch bewijsmateriaal voor de eensgezinde (dus ook door moslims als welbekend aaangenomen) opvatting dat de moskee met geweld in de plaats van een tempel gekomen was. Maar dat was niet opgewassen tegen de fatwa van de “Eminent Historians”, die de Babar-moskee tot het laatste bastion van de beschaving uitriepen. Het brede spectrum van anti-hindoe krachten werd gemobiliseerd rond de verdediging van de Babar-bakstenen. 

Vanaf toen werd Ayodhya de inzet van een soort burgeroorlog. Het gebeurt maar zelden dat intellectuelen rechtstreeks een rol spelen in de harde politiek, maar de Eminente Geschiedkundigen hebben veel bloed aan de handen. Inbegrepen de gewelddaden die concreet het werk waren van hindoes of moslims, want hun mobilisatie was nooit gebeurd als premier Gandhi zijn koehandel ongestoord had kunnen afwerken.

Het pleidooi voor de hindoe eis werd toen aan de Congrespartij ontworsteld door de Indiase Volkspartij (BJP), die de tempelbouw prominent in haar programma opnam. Nog einde 1989 werd zij daarvoor ruim beloond bij de verkiezingen: van 2 naar 86 parlementszetels. Dat was het begin van een gestadige groei die de partij in 1996 eventjes in en 1998 voor lange tijd aan de macht zou brengen. 

De volgende, socialistische regering, die gedoogsteun van de BJP kreeg, kwam na een jaar ten val, precies door de Ayodhya-betwisting. De volgende kortstondige socialistische regering, kreeg gedoogsteun van de Congrespartij en werd uit die hoek genoopt tot het organiseren van een geleerdendebat over het bewijsmateriaal. De Engelstalige en de internationale media hebben het resultaat strikt in de doofpot gehouden, want het was een totale afgang voor de Eminenties. 

Bij Indiase geleerden en politici zou je nog begrip kunnen opbrengen voor een minder dan waarheidsgetrouwe omgang met deze zaak onder invloed van plaatselijke belangen en machtsverhoudingen, maar dat geldt niet voor de buitenlandse academici en journalisten. Praktisch allemaal namen zij nochtans de nieuwe partijlijn over, namelijk de leugen dat daar geen tempel gestaan had; volgzaam als ratten die zich rond de rattenvanger schaarden. Zij hadden voor zichzelf uitgemaakt dat de BJP de slechten waren, en dat de tegenpartij bijgevolg alle steun verdiende.

Openheid van zaken: het is op dat punt dat ikzelf in de hele betwisting een opvallende taak toebedeeld kreeg. In 1990 bracht ik een boek uit over de hele zaak en met name het bewijsmateriaal. Mijn dissident standpunt trok de aandacht omdat het de indruk verbrak dat het vermeend nuchtere en onpartijdige Westen als één man de Eminente Geschiedkundigen steunde. Tijdens een persconferentie stak de BJP-leider het boek in de lucht, en de foto van dat gebaar kwam op de voorpagina van de meeste Indiase kranten. 

Ik heb er wel een prijs voor betaald, in de vorm van uitsluiting, broodroof, en een eindeloze diarree van laster. Daarom ben ik dus erg tevreden met dit vonnis, dat de ratten definitief in het ongelijk gesteld heeft. Het voelt wat aan als Copernicus, die tegen de geocentrische 99% in toch zijn heliocentrische gelijk kon halen. Er zijn echter twee verschillen: hij was origineel, ik heb slechts een consensus herbevestigd; en hij kreeg pas gelijk na zijn dood, terwijl ik het nog bij leven heb mogen meemaken.

Het zou echter nog een vijftien jaar duren dat de Eminenties met medewerking van de media de openbare mening in hun ban hielden. Toen werden zij door de rechtbank gesommeerd om in de getuigenbank hun verhaal te komen doen. Eén voor één vielen zij door de mand: “Jamaar, ik ben eigenlijk geen archeoloog”, “ik ben nooit in Ayodhya geweest”, “ik heb die verklaring maar getekend omdat mijn collega’s het deden”. Uiteraard heeft dat nooit de media gehaald, maar het is gedocumenteerd door prof. Meenakshi Jain, wier naam met de Ayodhya-overwinning en het herstel van het geschiedkundige gezond verstand zal verbonden blijven.

Na de stembuszege van de BJP in 1991 nam zij afstand van de Ayodhya-eis, terwijl het Hooggerechtshof in 1992 haar belofte voor een spoedig vonnis niet nakwam (het zou nog 27 jaar duren), dat tot ontevredenheid van de hindoe-nationalistische basis. Bij een bijeenkomst in Ayodhya op 6 december 1992 nam zij daarom het initiatief en brak het moskeegebouw af. Alle BJP-deelstaatregeringen werden voor straf ontbonden, en op straat (ook in Bangladesj en het VK) namen de moslims wraak, met als hoogtepunt de aanslagen in Mumbai van 12 maart 1993. Die vormden een nieuw model van terrorisme, dat nadien van Delhi tot Londen, Parijs, Brussel en opnieuw Mumbai navolging gekregen heeft: gelijktijdige bomaanslagen tegen een aantal doelwitten binnen één stad.

Premier Narasimha Rao (Congres) had de afbraak militair kunnen tegenhouden, maar hij weigerde troepen te sturen. Partijpolitiek zou de afbraak immers de BJP in het defensief dringen, maar vooral: de bouw van de tempel vergde nu eenmaal de afbraak van het moskeegebouw, en dat was een zure appel die hij liever aan de agitatoren overliet. Het was op korte termijn de oorzaak van geweld, maar in groter perspectief heeft hij zeker levens gered, want het loutere bestaan van het moskeegebouw en de kans om het in zijn functie van moskee te herstellen zou tot steeds nieuwe rellen geprikkeld hebben.

Vanaf 1993 werd het stil rond Ayodhya, met één uitzondering. In 2002 in Godhra staken moslims een treinwagon met terugkerende hindoe pelgrims in brand, met 59 doden tot gevolg. Maar de gerechtelijke procedures kwamen eindelijk goed op gang, en de rechtbank verordende in 2003 de volledige opgraving van het betwiste terrein. Natuurlijk kwamen vele tempeloverblijfselen en de volledige funderingen aan het licht. Over de grond van de zaak was nu geen betwisting meer, en een maand geleden gaf zelfs de advocaat voor de moslimzijde in het proces dat op de valreep toe. Zo veel ruzie was voor niets geweest. De rechtskundige finesses hebben nog enige jaren gevergd, maar eindelijk is het nu tot een duidelijk vonnis gekomen.

Dit is een historisch gebeuren. Zoals uit het bovenstaande relaas bleek, heeft de zaak zware politieke gevolgen in India gehad, met belangrijke tentakels naar het buitenland. Het roept tevens een symbolische halt toe aan het islamitisch expansionisme. Maar anderzijds is het eigenlijk een banaal fait-divers. Het herstelt gewoon de normaliteit. Geen moslim hechtte ooit enig religieus belang aan het moskeegebouw, dat daar alleen neergeplant was om het heidendom te kwellen en te vernederen. Hindoes daarentegen bleven er eeuwenlang, zelfs in zeer vijandige omstandigheden, op bedevaart komen. Het is gewoon de normaalste zaak dat zij die plaats opnieuw onder hun hoede krijgen.

Labels: , ,

Read more...

3 september 2019

Wodan en Sjiva: een opzienbarende oefening in vergelijkende mythologie

(Werkgroep De Ronde Tafel organiseert op woensdag 16/10/2019, 19h30, in zaal "De nieuwe Admiraal", Dendermondsesteenweg 228, 9070 Destelbergen, een lezing door dr. Koenraad Elst: )
Wodan en Sjiva, een opzienbarende oefening in vergelijkende mythologie

Wodan, of in modern Nederlands Woen (als in woensdag, Woensdrecht) is een Germaanse godheid. Hij was niet noodzakelijk de oppergod, zoals men lang gemeend heeft, want zijn zoon Donar was veel populairder (net zoals bij de Romeinen zoon Jupiter veel centraler stond dan vader Saturnus, bij de Kanaänieten zoon Ba'al centraler dan vader El, enz.). De Romeinen stelden hem gelijk met hun god Mercurius, de raadselman, maar zeker niet de oppergod. Hij is inderdaad de God van de runen, de beeldentaal en de bevlogen dichters. Zijn naam is verwant met Latijn vates, "trancedichter". En met Sanskrit vâta, "wind", tevens de naam van één van de elf atmosferische goden.
Rudra, "de schreeuwer", is de god van de vervaarlijke stormen in de bergen. Ook hij is in de Veda's één van de atmosferische goden, die collectief trouwens Rudra's genoemd worden (naast de acht aardse Vasu's ofte "goederen", de twaalf hemelse Âditya's ofte "zonnen", en Hemel en Aarde zelf, samen 33). Zijn verwante Indra, "de regenaar", is de god van de voorspelbare storm die elk jaar rond zomerzonnewende het regengetijde opent; hij hanteert de bliksem (vajra), net zoals zijn Germaanse evenknie Donar de hamer slingert. Maar Rudra is gevaarlijker en is daarom gaandeweg met een vleinaam aangesproken geworden: Sjiva, "goedgunstig, goed".
Hij heeft een horde jonge geweldenaars rond zich, de Marut-s, zoals Sinterklaas een legertje Zwarte Pieten om zich heen heeft. Sinterklaas is dan ook hoofdzakelijk op Wodan gebaseerd, die op zijn achtvoetig paard door de lucht rijdt; en de Zwarte Pieten op het Wilde Heir dat Wodan vergezelt. Een overblijfsel is het spel "trick or treat", dat kinderen met Hallowe'en (31 oktober, vooravond van Allerheiligen) spelen. Het Wilde Heir moet geëerd worden, anders haalt het een truuk met je uit. De tijd van de sombere Wodan zijn de donkerste maanden; en de Nacht van Sjiva viel oorspronkelijk op winterzonnewende. De nacht van het jaar is de tijd waarin de doden terugkomen onder de levenden. De sterrenbeelden waar de zon dan in staat, zijn degene waar de Vedische priester naar wees om het woongebied van de gestorvenen aan te duiden.
Sjiva is de god met het Derde Oog, dat men zich door volgehouden meditatie bewust wordt. Tijdens de lange zwerftocht van India naar Germanië is men die yogische dimensie echter vergeten, en ging men Wodan als éénoog opvatten. Toch wordt er nog naar verwezen: het is uit zucht naar wijsheid dat Wodan éénogig wordt, namelijk door zijn andere oog op te offeren. Hij hangt daartoe ook negen dagen in een boom; de oudst bekende hatha-yoga-oefening is juist om ondersteboven in een boom te gaan hangen. Kortom, ondanks gaandeweg gegroeide verschilpunten kan men in Wodan zeker nog Sjiva herkennen.

Labels: , , , ,

Read more...

18 augustus 2019

Gulliver vrij! Lessen uit de ontgrendeling van Kasjmir


('t Pallieterke, 15 aug. 2019; eerst aangeboden aan VRT-NWS, maar onbeantwoord)



In Jonathan Swift’s satirische roman Gullivers Reizen wordt de grote forse held op zeker ogenblik door de kleine mensjes van het eiland Lilliput aan de grond vastgebonden. Wat kan hij nu nog doen met al zijn kracht? Hij moet het maar machteloos ondergaan als de Lilliputters besluiten om zijn ogen uit te steken. Alleen de hulp van een vriend stelt hem in staat om zich tijdig te bevrijden.

Zo zien we in de wereld ook machtige actoren die met fijne draadjes in hun bewegingssvrijheid beperkt worden: dat zijn de wetten en verdragen. Zoals de draad zijn zij op zich goede uitvindingen: zij beletten bijvoorbeeld dat grote en machtige staten de kleintjes verslinden. Maar zij kunnen eveneens misbruikt worden, bijvoorbeeld om hen aan de grond te houden en te beletten hun vleugels uit te slaan.



Kasjmir

India had zichzelf laten vastbinden aan een regeling voor zijn deelstaat Kasjmir die een soevereine staat onwaardig is. Zijn eerste premier, Jawaharlal Nehru, had in de grondwet van 1950 een voorziening laten opnemen (die zich weliswaar “voorlopig” noemt en altijd door de president zou mogen herroepen worden) als zouden, behalve inzake buitenlands beleid en fiscaliteit, de Indiase wetten niet automatisch in Kasjmir gelden: artikel 370. Een zeer tastbare implicatie, uitdrukkelijk vastgelegd in een door de president ingevoegd grondwetsartikel 35A, was dat het deelstaatparlemnt kon bepalen wie Kasjmiri is, en aan alle anderen in de deelstaat de toegang tot het openbaar ambt, tot studiebeurzen, tot de aankoop van onroerend goed en tot permanente bewoning mocht ontzeggen.

We gaan het hier niet hebben over het communautaire aspect, behalve om even te vermelden wat iedereen weet, namelijk dat Kasjmir de enige Indiase deelstaat met een meerderheid aan moslims is (wat verklaart waarom geen enkele regering aan die voorrechten durfde raken); en wat de meesten niet weten omdat de media het verzwegen hebben, namelijk dat die meerderheid de minderheid (nagenoeg een half miljoen hindoes) in januari 1990 gewelddadig uit het kerngebied van Kasjmir verdreven heeft. Sindsdien klinkt de roep om het bijzondere statuut van Kasjmir te beïndigen des te luider.

Op 5 augustus 2019 is het er dan eindelijk van gekomen: binnenlandminister Amit Shah maakte een verordening van president Ram Nath Kovind bekend, die artikel 370 (in toepassing van het artikel zelf!) en artikel 35A buiten werking stelde. De maatregel werd in het hogerhuis door ruim twee derden goedgekeurd, 125 tegen 61, en in het lagerhuis door een nog grotere meerderheid van 370 tegen 70 – een buitengewoon sterk democratisch mandaat.

De internationale reacties waren echter niet altijd positief. De meeste media geven sowieso een negatieve draai aan alles wat de regering van premier Narendra Modi verwezenlijkt; De Standaard blokletterde op 5 juli 2019 zelfs over een “fascistisch” India (de term komt van oppositielid Mahua Moitra, die echter uitbundig bejubeld wordt). Bij deze gelegenheid was het vermakelijk om zien hoe allerlei kampioenen van de Open Grenzen nu opeens de pas afgeschafte gesloten grens van Kasjmir tot toetssteen van democratie en mensenrechten uitriepen.



Een rolmodel

In zijn vorige ambtstermijn verraste Modi zijn bevolking door plots alle geldbriefjes te ontwaarden en te vervangen, zodat al het zwart geld boven water kwam en het geldverkeer naar de banken afgeleid werd: een omstreden maatregel, maar alleszins gedurfd. De Kasjmir-maatregel is voor de meeste Indiërs helemaal niet omstreden, maar wel even verrassend. Maar eens deze hindernis genomen, vraagt iedereen zich af: waarom nu pas? Wat hield ons tegen? De maatregel maakt een eind aan een uitzonderingssituatie, hij herstelt de normale bevoegdheid van een regering over heel haar grondgebied. 

Zo zijn er vele rechtskundige spitsvondigheden die een normale werking van de instellingen bemoeilijken, overal ter wereld maar vooral bij regimes geleid door zwakkelingen zoals het onze. Bijvoorbeeld: België heeft zich er ooit toe verbonden, nooit een einde te zullen maken aan het recht op “gezinshereniging” voor Turken en Marokkanen. Ik laat het aan rechtsgeleerden over om uit te maken of dat verdrag al geen overtreding van de grondwet was, want controle over de toegang tot het grondgebied is toch een wezenlijk attribuut van soevereiniteit, en ook democratisch verkozen politici hebben niet het recht om die soevereiniteit weg te ondertekenen. De bevolking wil een immigratiestop, maar de regering kan daar niet aan wegens een al te gevoelerig ontzag voor dat twijfelachtig verdrag, dat elke regering met zelfrespect in de huiige omstandigheden gewoon zou opzeggen. Dat laatste dan onder de onverwachte toejuichingen van de opengrenzenlobby, die inzake Kasjmir juist de weldadigheid van een (zelfs binnenlandse) immigratiestop ontdekt heeft.

                ”Politiek is het onvermijdelijke mogelijk maken.” Sta niet te taffelen en redenen te verzinnen waarom het vanzelfsprekende en door een grote meerderheid gewenste onmogelijk zou zijn. Neem een voorbeeld aan Modi, herstel de normaliteit, en laat gebeurlijke rechtskundige betwistingen daarna plaatsvinden. Daar is niets meer voor nodig dan vijf minuten politieke moed..


Labels: , , ,

Read more...

12 augustus 2019

Kasjmir ontgrendeld

(Doorbraak, 7 augustus 2019) 

In India geldt 5 augustus 2019 voortaan als een historische dag. Dan schrapte Narendra Modi’s binnenlandminister Amit Shah (formeel eigenlijk de president, Ram Nath Kovind) twee grondwetsartikelen die aan de deelstaat Kasjmir een aparte status verlenen. Deze stap werd in het hogerhuis goedgekeurd met 125 stemmen tegen 61, dus een twee derde meerderheid, in het lagerhuis zelfs met 370 stemmen tegen 70. Dat wil dus zeggen dat ook een aantal oppositiepartijen de maatregel goedgekeurd hebben. 


Oorsprong van het Kasjmir-probleem
Sinds ongeveer het jaar 1000 is Kasjmir geteisterd door invallen van de moslims, die na enkele eeuwen uitmondden in en permanent moslimbestuur. Dit leidde tot zowel gedwongen als opportunistische bekeringen, zodat moslims er al enkele eeuwen de meerderheid vormen. In het begin van de 19de eeuw werd het hele noordwesten (Panjab, Himachal, Haryana, Kasjmir, tot in Afghanistan) onder het bewind van de sikh Ranjit Singh, tot het door de Britten werd overgenomen. Althans de facto, want in theorie bleef Kasjmir een onafhankelijke staat onder Britse suzereiniteit (paramountcy). Het werd (opvallend goed) bestuurd door de hindoe Dogra-dynastie, in 1947 door Maharaja Hari Singh.
De Britse onderkoning Lord Louis Mountbatten beheerde toen de machtsoverdracht naar de inboorlingen van India, en tegelijk de Splitsing van het subcontinent. Op aandringen van de Moslim-Liga en van 85% van het moslim-kiezerskorps werd een nieuwe staat Pakistan (“land van de zuiveren”) uit India uitgekerfd. De prinselijke staten kregen de keuze uit toetreding tot ofwel India ofwel Pakistan. Tegen de geplande onafhankelijkheidsdag, 14 of 15 augustus voor Pakistan respectievelijk India, had Hari Singh echter nog geen keuze bekendgemaakt; het was alsof hij stilzwijgend op onafhankelijkheid aanstuurde. Pakistan zond daarop irreguliere troepen Kasjmir in, Pathaanse tribalen, die echter ruggensteun van het Pakistaanse (vaak nog door Britse officieren geleide) geregelde leger kregen. Zij waren gezwind de hele staat aan het veroveren.
In oktober 1947 vroeg Hari Singh India om militaire hulp, maar kreeg die alleen op voorwaarde dat hij het Instrument van Toetreding zou tekenen. Inmiddels wisten burgervrijwilligers gemobiliseerd door de hindoe-nationalistische beweging RSS (“Nationaal Vrijwilligerskorps”, waaruit later de huidige regeringspartij zou voortkomen) het vliegveld van de hoofdstad Srinagar net lang genoeg in handen te houden om een landing van het Indiase leger toe te laten. Dat begon aan de herovering en kreeg spoedig twee derden van de staat in handen. Maar dan…
India’s eerste premier, Jawaharlal Nehru, gaf bevel om de voortgang te stoppen. Hij richtte zich tot de pas opgerichte Verenigde Naties om te bemiddelen, dit vlak voor de eindmeet van het herstel van de wettig bekrachtigde beginsituatie, namelijk toetreding van heel Kasjmir tot India, door het leger. Daarmee overrulede hij binnenlandminister Sardar Vallabhbhai Patel, die belast was met de (volledig geslaagde) integratie van de prinselijke staten. De bestandslijn tussen de twee legers werd in feite de internationale grens.
Nehru was berucht om zijn ijdelheid en hoopte om door zijn internationalisme de Nobelprijs voor de Vrede te krijgen, dat dan ter oplossing van een probleem dat vanzelf al naar een stabiele oplossing aan het afwinden was: de volledige en definitieve toetreding tot India. Als hij dat niet gedaan had, zou de volledige herovering wellicht nog enkele levens gekost hebben, en dan was het gedaan geweest. Nu werd een onstabiele situatie vereeuwigd waarin reeds 44.000 levens verloren gegaan zijn, biljoenen rupies verspild, drie tevergeefse Pakistaans invasies, talloze schermutselingen op vijfduizend meter hoogte, eindeloze terreuraanvallen, en een etnische zuivering van de minderheid door de meerderheid. Zulk palmares was niet van aard om om Nehru de vredesprijs te bezorgen.

Draagvlak
De VN opteerde voor een democratische oplossing: laat het Kasjmiri volk in een referendum tussen India en Pakistan kiezen (onafhankelijkheid als een aparte staat werd niet overwogen). Van verre gezien zou het kunnen lijken alsof dat een gemakkelijke overwinning voor de islamitische staat Pakistan zou worden, aangezien de meerderheid van de bevolking moslim was. In werkelijkheid had  India alle vertrouwen in de electorale zege, dank zij de populaire volksleider Sheikh Abdullah. Op persoonlijk vlak had die een slechte verstandhouding met het Pakistaanse staatshoofd Mohammed Ali Jinnah en zag hij voor zichzelf geen toekomst binnen Pakistan. Ook voor zijn staat was India de beste optie: dat zou zijn enige deelstaat met moslimmeerderheid pamperen (wat het daadwerkelijk gedaan heeft, bv. met gesubsidieerde voedselprijzen); en veel gedecentraliseerder wordende, zou het Kasjmir meer zelfbestuur gunnen.
Het volk zou het stemadvies van zijn voorman volgen en voor toetreding tot India stemmen. Dat zou meteen ook een grote ideologische overwinning voor het multiculturele, “onzuivere” India zijn, aangezien de voor Pakistan grondleggende “twee-naties-theorie” (hindoes en moslims als aparte naties) weerlegd zou zijn door het kennelijke draagvlak bij de moslims voor toetreding tot een multiculturele eerder dan tot een islamitische staat.
Maar helaas, dat referendum heeft nooit plaatsgevonden. Het werd gedwarsboomd door Pakistans weigering om te voldoen aan de VN-voorwaarden: het grondgebied dat het nog bezet hield, ontruimen. Toch kreeg de toetreding tot India democratische legitimiteit, namelijk doordat het deelstaatparlement ervóór stemde.
Nehru, zelf van Kasjmiri oorsprong, verzekerde Abdullah dat de identiteit van Kasjmir gewaarborgd zou worden door een bijzondere voorziening in de grondwet. Dat werd dan artikel 370. Het bepaalt dat de centrale regering inzake Kasjmir beperkt wordt in zijn bevoegdheden tot landsverdediging, buitenlandse zaken en de fiscus, en dat het deelstaatparlement vetorecht heeft tegen alle andere in India afgekondigde wetten. Kasjmir heeft een eigen grondwet, vlag en eerste minister (Vazir-e-Azam of Prime Minister, andere deelstaten hebben geen premier maar een “hoofdminister”, Mukhya Mantri of Chief Minister, vgl. het VK dat een Prime Minister heeft maar de Schotse deelstaat een First Minister). Aangezien dit een bevoorrechting van Kasjmiri's tegenover andere Indiërs vormde, was het strijdig met het gelijkheidsbeginsel in de grondwet en een aantasting van India’s soevereiniteit over het eigen grondgebied. Daarom werd het ten strengste verworpen door dr. Bhimrao Ambedkar, socialist, justitieminister en de vader van de grondwet. Maar Nehru overrulede hem en liet het artikel in de grondwet opnemen, weliswaar als een lijst van “temporary provisions” (tijdelijke maatregelen).
Echter, elk morrelen aan of afschaffing van het artikel, een recht voorbehouden aan de president van India, werd onderworpen aan de goedkeuring door het deelstaatparlement, behalve als dat niet functioneert. Dat was bedoeld om het “tijdelijk” artikel in feite te vereeuwigen, maar op dit ogenblik functioneert het deelstaatparlement door een partijpolitieke impasse inderdaad niet, en ligt de macht dus formeel bij de president, in feite bij de centrale regering. Van die grondwettelijke voorziening heeft de regering-Modi nu gebruik gemaakt om het artikel buiten werking te stellen en het aparte statuut van Kasjmir teniet te doen. Let wel, strikt genomen is het artikel niet afgeschaft, maar is een clausule uit het artikel gebruikt om het buiten werking te stellen.
Om het aparte statuut van Kasjmir nog te verstevigen, kondigde de president in 1954 ook artikel 35A af. Dat geeft het deelstaatparlement het recht om de klassen van “permanente bewoners” te definiëren en hen “bijzondere rechten en voorrechten” te verlenen; en om aan de niet-bewoners het recht te ontzeggen op werk voor de overheid, een studiebeurs, de aankoop van onroerend goed, of het zich vestigen in de deelstaat. Dat artikel kon gewoon op presidentieel initiatief opnieuw buiten werking gesteld worden, en dat is nu gebeurd.
Toen het afgekondigd werd, formaliseerde artikel 35A een reeds bestaande praktijk van gesloten grenzen rond Kasjmir. Om tegen die ongelijkheid te protesteren, stak de prominente politicus Shyam Prasad Mookerjee in 1953 de grens met Kasjmir over. Hij werd aangehouden en opgesloten, en stierf door een niet opgehelderde oorzaak in de gevangenis. Hij had in 1951 de hindoe-nationalistische partij BJS (“Indiase Volksunie”) gesticht, in 1980 hersticht als de BJP (“Indiase Volkspartij”), de huidige regeringspartij, die altijd al de afschaffing van artikel 370 in haar programma gehad heeft. Modi stond al een tijd onder druk van zijn achterban om zijn ereschuld in te lossen. Mookerjee’s beeltenis wordt dezer dagen volop bovengehaald.


Uniegebied
Een extra stap, die goed van de vorige onderscheiden dient te worden, is dat Kasjmir nu een “uniegebied” wordt in plaats van een “deelstaat”. Uniegebieden kunnen ook zelfbesturend zijn, met een eigen parlement, maar met door de centrale regering opgelegde beperkingen. Zo is de hoofdstad Delhi wel zelfbesturend, maar is de ordehandhaving er een bevoegdheid van de centrale regering – zoals nu dus ook in Kasjmir het geval zal zijn.
Tot Kasjmir behoort ook het veel vrediger Ladakh, een overwegend Tibetaans berggebied. Het werd door Srinagar altijd stiefmoederlijk behandeld, en al zeven decennia eisen de Ladakhi's er zelfbestuur. Dat gebied wordt nu uit Kasjmir losgemaakt om een apart uniegebied te vormen. Die plotse bevrijding werd in de hoofdstad Leh met een spontaan volksfeest verwelkomd.


Reacties 
Een aantal politieke partijen, waaronder de overblijvende Communisten en de Congrespartij, die zowat een kwart van de bevolking vertegenwoordigen, protesteerde heel voorspelbaar: dictatoriaal, geen rekening gehouden met de Kasjmiri’s zelf (die uiteraard aan hun voorrechten zouden vastgehouden hebben), anti-moslim. Wel hebben enkele prominente leden van de Congrespartij zich tegen hun eigen partij gekeerd omdat die duidelijk niet de vinger aan de pols van de bevolking heeft: iedereen is gewoon blij met deze reuzenstap naar nationale integratie. Zelfs bij de niet-Kasjmiri moslims, die doorgaans hetzelfde automatische anti-Modi oordeel klaar hebben dat we uit de internationale media kennen (variant op Donald Trump, Jair Bolsonaro, Boris Johnson), is de reactie niet noodzakelijk negatief: zij hebben Kasjmir altijd gezien als beste bewijs dat moslims ook in India kunnen thuishoren en niet als crypto-Pakistani’s moeten weggezet worden. De verdere integratie van Kasjmir bevestigt dat verhaal alleen maar.
De Kasjmiri moslims zullen de komende tijd zeker van zich laten horen; er wordt dan ook met een opflakkering van de rellen en het terrorisme rekening gehouden, en de belangrijkste politici kregen er enkele dagen huisarrest om opruiing te voorkomen. Hun eerste reacties zijn alvast voorspelbaar: geklaag omdat zij hun voorrechten verliezen, en veel tempeest over “democratie” en “mensenrechten”.
Kasjmiri moslims die over mensenrechten beginnen: laat me niet lachen. In januari 1990 werd de hindoe minderheid van zowat een half miljoen mensen via pamfletten en luidsprekers opgeroepen om “zich te bekeren, te vluchten, of te sterven”. Cynisch voegden de moslimmilitanten eraan toe: maar je vrouwen mag je hier laten. Via de methode “er één doden om er honderd te verjagen” werd heel die bevolking voorgoed verjaagd. De tientallen getroffen vluchtelingen die ik gesproken heb, hadden allemaal een gelijkaardig verhaal: het waren hun buren, met wie ze altijd samengewerkt en thee gedronken hadden, die zich nu tegen hen keerden. De weldenkenden maken doorgaans een scherp onderscheid tussen militanten en gewone moslims, maar hier werd Tayyib Recep Erdoğan in het gelijk gesteld: er is niet een gematigde en een radicale islam, er is alleen de islam.
Dat bengt ons dan bij de internationale reacties. Die zijn zeer positief bij een Benjamin Netanjahoe of een Geert Wilders, maar natuurlijk niet overal. Het is echt aandoenlijk om zien hoe de progressieve politici en de toonaangevende media, die altijd voor open grenzen zijn en elke beperking daarop criminaliseren, nu hun beste lijkbiddersgezicht opzetten om de opheffing van zo’n kunstmatige grens aan te klagen. Hoe zij die nu afgeschafte uitsluiting van mensen uit (niet eens andere landen, maar) andere provincies tot mensenrecht en toetssteen van de democratie uitroepen.
Bij het verslag in Mo* van 6 augustus viel mij terloops op hoe de leugenpers omgaat met het moeilijk te verkopen feit van de “religieuze zuivering” van januari 1990. Die heeft de hele Indiase houding tegenover het Kasjmirprobleem gekleurd en uiteindelijk de politieke wil gemobiliseerd om deze knoop door te hakken, zodat zij niet helemaal genegeerd kan worden. Welnu, in een overigens degelijke beschrijving van de bevolkingssamenstelling in Kasjmir luidt het ietwat raadselachtig dat er ook een hindoegemeenschap “was”. Waar die naartoe is, en hoe dat komt, dat wordt natuurlijk in het ongewisse gelaten. Maar voor het geval dat er toch een lezer op de hoogte zou zijn, wordt meteen een rechtvaardiging voor die niet-genoemde verjaging van de Ander ingelast. Die hindoes bekleedden de voorbije eeuwen namelijk allerlei hoge posten. Aha, zegt de linkse lezer in een opstoot van afgunst: dat zijn dus de slechten. Als hen iets overkomen is, dan hebben ze het zelf verdiend. De religieuze zuivering was in feite maar een sociale herstelbetaling!
Nee, ten eerste was bij sommigen hun geërfde rijkdom te verklaren doordat zij kortstondig de vertrouwelingen waren van de hindoe/sikh vorsten die dit geïslamiseerde gebied overnamen; maar ten tweede en vooral: tijdens de eeuwen van moslimbewind waren de beter gesitueerden de enigen die de middelen hadden om de bekeringsdruk te weerstaan. Hetzelfde zien we bij de Libanese maronieten of de Egyptische kopten: zij werden en worden gediscrimineerd, maar toch zijn zij gemiddeld rijker dan de moslims, omdat alleen de rijken als niet-moslims overbleven.  


De toekomst
Tegenstanders van de opheffing van grondwetsartikels 370 en 35A zullen nu allerlei rechtskundige spitsvondigheden in stelling brengen om deze maatregel terug te draaien. Mogelijk leidt dit tot wat correcties, maar waarschijnlijk is de hoofdlijn wel definitief. De hamvraag is of dat de demografische samenstelling van de bevolking zal wijzigen.
Voorzover de veiligheid kan verzekerd worden (en de Indiase veiligheidsdiensten zijn wel veel doeltreffender geworden in terreurbestrijding), kan verwacht worden dat ondernemers en projectontwikkelaars met hun begoede, vaak gepensioneerde klanten uit de rest van het hete en verder opwarmende India (“klimaatvluchtelingen”) zich in het koele Kasjmir zullen komen vestigen. De verdreven Kasjmiri hindoes zijn na een verblijf in vluchtelingenkampen over de hele werled uitgezwermd, en hebben overigens een zeer laag geboortecijfer, zodat hun terugkeer numeriek niet zo veel al voorstellen.
De moslimmeerderheid zal niet zo snel in het gedrang komen. Hun aantal kan door hoge geboortecijfers wel min of meer gelijke tred houden met de influx, waaronder trouwens ook moslims zullen zijn. Voor wie het islamprobleem in demografische termen ziet, zal deze maatregel weinig verschil maken. Wel is het een overwinning op het niveau van de beginselen: iedereen gelijk voor de wet. Wie kan, althans zonder huichelarij, daartegen zijn?
In ieder geval, de situatie in Kasjmir is op wettelijk niveau in grote mate genormaliseerd. Om dat nu ook op het terrein waar te maken, zal de komende jaren de grote uitdaging vormen.

Labels: , , , ,

Read more...

<<Oudere berichten