9 december 2008

Over eentonigheid en afwisseling (vpmc)

Een boek dat pas is verschenen, dus na de Boekenbeurs moeten wij vaststellen, is De Levenskunstenaar .(Il Discreto) van de XVIIde E.'se Spaanse jezuïet Baltasar Gracián.
Uitgeverij Papieren Tijger had vier vertalers aan het werk gezet, en die deden over het boekje van net geen 150 pagina’s toch enkele jaren. Gracián is een barokke auteur vol woordspelingen, de schrik van vertalers.

En al geniet Baltasar Gracián in managerskringen tegenwoordig wel enige bekendheid – tenslotte wil in die kringen ook wel eens een citaat van Machiavelli of Clausewitz vallen, of van Lao Tse, Sun Tsu of een andere Chinese Wijze – toch lijkt het me twijfelachtig of zijn boek in onze kranten op voet van gelijkheid zal worden besproken met bijvoorbeeld een nieuwe Verhulst of Lanoye.

Wat belooft ons De Levenskunstenaar ?
Een levenskunstenaar, zo vertelt de uitgever, slaagt er in alle middelen onder controle te krijgen en kan in overeenstemming met zijn psychische gesteldheid elk beroep uitoefenen, met profijt en voldoening zijn leven leiden en zich voorbereiden op het hiernamaals.

Dit laat weinig te wensen over, en ik laat Gracián dus zelf aan het woord:

Een stakker is het genie dat zweert bij één enkel onderwerp, ook al is dat iets unieks of zelfs het meest sublieme, en al helemaal als het slechts iets gewoons zou zijn. Die slechte gewoonte hebben veel vakmensen gemeen, zoals een soldaat die alleen maar over zijn veldtochten kan praten en een handelsman over zijn winsten.* Niemand wil luisteren naar zoiets eentonigs of zijn aandacht schenken aan een niet ter zake kundige, en als men zich soms al daartoe laat overhalen, dan gebeurt dat om er de draak mee te kunnen steken.
Afwisseling is altijd mooi en dus aangenaam en in dit geval zelfs aanlokkelijk. Bij de meeste mensen kan men maar voor één ding terecht, want zij hebben niet de capaciteit voor twee; bij sommigen moet je steeds hetzelfde punt aanroeren en maar over één onderwerp spreken, waar zij niet los van kunnen komen. Dat zijn de stokpaardberijders die van een conversatie een Sisyphuskwelling maken en je verpletteren onder de steen van hun eeuwige thema. Met reden beeft elke levenskunstenaar voor hen, want hij zal zijn verstand nog uitzweten als een van deze domoren zich op zijn geduld werpt. Uit angst voor zo’n pijnlijk risico geeft de wijze de voorkeur aan de dorre eenzaamheid en beleeft zijn Gouden Eeuw** innerlijk.
Het is een afschuwelijk kenmerk van sommigen, dit vervelen tot misselijkmakens toe wat ieder mens met goede smaak verfoeit onder de bede dat God ons behoede voor de man die altijd maar over één onderwerp kan praten en slechts op zoek is naar één ding. Daar tegen kunnen slechts enkele veelzijdige, talentvolle en verstandige vrienden, kortom mensen voor elk uur die altijd te pas en nooit ongelegen komen, ons genoegdoening schenken. Eén van hen telt al voor velen, terwijl van die anderen er duizend nog niet voor één tellen, en reken dan maar uit hoeveel uren je op ergerlijke wijze van hen afhankelijk moet zijn om op te wegen tegen één uur met een vriend.
_________________________

* Dit is een verwijzing naar Propertius 2,1,43 vg: "Navita de ventis, de tauris narrat arator, enumerat miles vulnera, pastor oves". De zeeman spreekt over de stormen, de ploeger over zijn ossen, de soldaat telt zijn wonden, de herder zijn schapen.
** Volgens Ovidius, in Metamorphoseon I, 89 e.v. brak er na de Schepping een gelukzalige periode aan onder Saturnus, de Gouden Eeuw, gevolgd door een Zilveren, een Bronzen en een IJzeren Tijd. Aansluitend bij Plato's theorie over de cyclische tijd kon de Renaissance er op bogen een terugkeer te zijn naar die Gouden eeuw.


De levenskunstenaar
(Il Discreto, 1646)
Uit het Spaans vertaald door
Jan Bakker, Kees van Dooren, Tineke Groot en Bep van Wees
2008, Papieren Tijger, pp. 52-3
.


Labels:

5 Comments:

At 9/12/08 11:00, Anonymous traveller said...

@ Marc Vanfraechem
17e eeuw? Veel slimmer dan onze huidige "filosofen".

 
At 9/12/08 18:42, Anonymous Anoniem said...

Van diezelfde Balthasar Gracian verscheen reeds vroeger in Nederlandse vertaling (in pocket bij Salamander pockets): Handorakel en kunst van de voorzichtigheid. Ook ZEER lezenswaardig.

 
At 9/12/08 19:17, Blogger Marc Vanfraechem said...

@ Anoniem: jazeker, en dat prachtige Handorakel en kunst van de voorzichtigheid is nog steeds te verkrijgen als hardcover, bij Athenaeum-Polak&Van Gennep, in de vertaling van Theo Kars, de man die ook Casanova's Memoires vertaalde).

 
At 16/12/08 15:55, Anonymous Anoniem said...

@marc vanfraechem

monomanie, de neiging om voortdurend over één en dezelfde zaak te spreken, heeft ondanks de wijze woorden van Gracian, toch ook bepaalde charmes. Zo heb ik een leraar gekend die zich vrijwel uitsluitend interesseerde voor leven en werk van Van Ostaijen.De man wist er echter zo prettig en gevat over te vertellen, dat op de duur de gehele klas bij Van Ostaijen zweerde...Er gaat voor mij
een vreemde charme uit van geobsedeerde mensen....een E.A.Poe-sfeer zeg maar, uncanny and awful...the Bobby Fischer-bind zal ik maar zeggen.

groetjes Frans V.

 
At 16/12/08 19:27, Blogger Smithson said...

"Handorakel" heb ik ook thuis liggen. Maar het is een oude uitgave uit 1994 en in paperback. De waarde van het kleine boekje vind ik echter onschatbaar. Ik lees elke dag slechts één wijsheid, omdat het leerrendement ervan omgekeerd evenredig is met de snelheid van consumptie. Dit is het beste boek over omgaan met anderen dat ik ken.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>