27 januari 2008

Knack-intellectuelen

Etienne VermeerschKnack riep eerder deze week Etienne Vermeersch uit tot de meest invloedrijke intellectueel in Vlaanderen. De manier waarop dit bepaald werd is echter hoogst twijfelachtig, en persoonlijk zou ik zelfs durven stellen dat Etienne Vermeersch vandaag de dag de titel «intellectueel» niet verdient, laat staan die van «topintellectueel».

Het weekblad Knack schreef honderd prominente Vlamingen aan, en vroeg hen wie volgens hen op dit moment de grootste invloed heeft op het maatschappelijke debat. De naam van Etienne Vermeersch werd door die honderd deelnemers 32 keer vermeld, een armlengte vóór de tweede in de top 10, Luc Huyse, met slechts 19 vermeldingen. Maar is dit wel de juiste manier om te onderzoeken wie vandaag de grootste invloed heeft op het maatschappelijk debat?

Stel dat we een groep van zo'n honderd soldaten zouden hebben, en we vragen hen wie de moedigste onder hen is. Wie zou dan verkozen worden? Ik gok op degene die de grootste mond heeft, regelmatig pinten trakteert, de gemiddelde mening van de groep het best vertegenwoordigt en haar zelden of nooit tegen de haren in strijkt. En hoe langer je zo al deel uitmaakt van de groep, hoe groter je kansen om tot de «moedigste» van de groep uitgeroepen te worden. Maar of dat relevant is voor wie écht moedig zou zijn mocht het ooit tot een gevecht met de vijand komen? Dat Etienne Vermeersch aan de top van het lijstje terecht kwam zegt dus waarschijnlijk meer over de groep die Knack bevraagd heeft, dan over de maatschappelijke impact van Etienne Vermeersch.

Want kan men kritiek hebben op de methode zelf die Knack gebruikt heeft, met de representativiteit van de groep zit het ook al niet helemaal snor. Die werd immers samengesteld «op basis van intuïtie en gezond verstand», en «ervoor zorgend dat de stem van vrouwen, allochtonen en het middenveld voldoende aanwezig was», aldus Joël de Ceulaer. Hoeft het dan werkelijk te verbazen als inderdaad iemand als een Etienne Vermeersch bovenaan de lijst eindigt, en we in de top 10 namen terugvinden als een Tom Lanoye, Carl Devos, Yves Desmet en zelfs een Philippe van Parijs? De enige vreemde eend in de top 10-bijt is Bart de Wever, met welgeteld zes stemmen, waarschijnlijk sympathiestemmen van mensen die het misschien toch niet helemaal intellectueel eerlijk vonden om alleen maar «eigen volk» aan te kruisen in het persoonlijke lijstje – of die gewoon de vraag niet goed begrepen hadden. Dat links en België goed vertegenwoordigd zijn, maar mensen als een Matthias Storme of Boudewijn Bouckaert volledig ontbreken zegt genoeg.

En zou het toeval zijn dat nogal wat van die Knack-intellectuelen figureren op de lijst van ondertekenaars van de open brief «Waakzaamheid is geboden» ter ondersteuning van Abou Jahjah? Hoeveel van hen waren ook zo verontrust toen de beruchte betoging van 11 september 2007 in Brussel eerst verboden werd, en vervolgens gewelddadig uit mekaar geslagen door Franstalige politie? Een waar intellectueel verdedigt de vrijheid van meningsuiting niet alleen voor de eigen kerk (of moskee), maar ook voor de tegenstander, maar onder meer een Etienne Vermeersch heeft zich de laatste jaren behoorlijk wat uitgesloofd om de politieke mening van de tegenstanders zelfs bij wet te verbieden. De minus habentes van een journalisten die de lof zongen van Etienne Vermeersch naar aanleiding van het Knack-lijstje haalden dit dan nog eens aan als één van de redenen waarom hij toch zo'n topintellectueel zou zijn, niet snappend dat dit hem juist zou moeten diskwalificeren.

Overigens, één van de elementen in de verdediging van Abou Jahjah houdt absoluut geen steek, maar geen «intellectueel» die erin slaagt het op te merken: het AEL fungeerde op het moment van de feiten als een vliegende brigade gecoördineerd via SMS, en was helemaal niet vies van een relletje hier en daar – stuurde er zelfs op aan. Dat Abou Jahjah dus pas drie uur na het begin van de ongeregeldheden aankwam is daarom ook weinig relevant: hij had in Nieuw-Zeeland kunnen zitten en toch nog de rellen kunnen stoppen in de loop van enkele luttele minuten. Een beetje eerlijkheid is toch ook een eigenschap die men van een intellectueel zou mogen eisen, maar voor deze heren is dat blijkbaar iets te veel gevraagd.

Over eerlijkheid gesproken, ook de aanwezigheid van twee Pavianen in de top 10 valt op, en als er nu één intellectueel oneerlijke groep bestaat in België, dan de Pavia-groep toch wel. Deze lieden hebben immers een duidelijk politieke agenda, maar laten zich wel met plezier in de media opvoeren als neutrale waarnemers en experts, om vervolgens hun platste propaganda aan de argeloze kijker, luisteraar of lezer te serveren. Eerlijk? Helemaal niet. Intellectueel? Nog veel minder. En voor wie het spelletje door heeft soms ronduit potsierlijk en zielig tegelijk.

Wat moeten we dus denken van dit lijstje topintellectuelen dat Knack samengesteld heeft? Het hele zaakje lijkt opgezet spel, en eigenlijk zouden we er ons niet eens druk over mogen maken, maar we kunnen het toch niet laten (tiens, wat zei Jean-Paul Sartre daar weer over?). Maar wanneer dit lijstje gebruikt wordt om de open brief ter ondersteuning van Abou Jahjah nog wat extra gewicht te geven, is het goed toch even de puntjes precies op de i te plaatsen. Het is immers een ander kenmerk van intellectuelen waar de top 10 van Knack wel eens wil tegen zondigen: een intellectueel beroept zich niet op zijn titel van intellectueel om zijn mening wat extra kracht mee te geven, maar houdt zich bij de zaak en onderbouwt zijn standpunten met rationele argumenten. En sommige eerstejaarsstudenten doen het op dat vlak zelfs een pak beter dan de professor emeritus uit Gent.

Labels: , , , , , , , , , ,

5 Comments:

At 27/1/08 23:05, Blogger Marc Vanfraechem said...

Ja, als Vermeersch al geen intellectueel meer is, dan moeten we ver zoeken, over de grenzen wellicht.
Maar dat die honderd juryleden van Knack een lachertje waren, akkoord. Daar zat zelfs een Antwerpse buitenwipper tussen, en een indianenantropoloog die door Vermeersch zélf nog grandioos belachelijk werd gemaakt in De Morgen van 18 mei jl.
In de plaats van Vermeersch zou ik reageren zoals wijlen schaakwereldkampioen Robert Fischer dat deed, toen die hoorde dat de toenmalige -vrouwelijke- wereldkampioene hem in een interview de beste speler ter wereld had genoemd: "She is right, but not in a position to know" ;-)

 
At 28/1/08 00:27, Anonymous Marc Huybrechts said...

Ja, Filip, ik vind dat je redenering kracht heeft. Intellectuele eerlijkheid is zeker een minimum vereiste om een echte "intellectueel" te kunnen zijn, en ideologische openheid of ongebondenheid ook. En wie niet opkomt voor het vrijemeningsuitingsrecht van "tegenstanders" is een orthodoxe slippendrager, wat min of meer het tegenovergestelde is van een intellectueel. Ik vind dus dat je de juiste criteria hanteert. En ik denk ook dat je wel degelijk in een positie zijt om te weten dat Vermeersch geen echte intellectueel is, want dat valt veel gemakkelijker te bepalen dan wie de beste schaker in de wereld zou zijn.

Ook al is Vermeersch dus geen echte intellectueel, ik vermoed dat er nog wel een paar in Vlaanderen zullen rondlopen, en dat men dus niet over de grenzen moet gaan om er te vinden. Maar echte intellectuelen zoeken doorgaans geen ruchtbaarheid. Men gaat ze dus waarschijnlijk niet in Knack tegenkomen. Zij zijn soms wel fysiek gevangen (op de een of andere wijze), maar mentaal "bevrijdt uit de folterkamers van systemen, uit de zandwoestijnen van de logica" (Rene Verbeeck).

En een gek genie als Robert Fischer is ook al geen "intellectueel", maar wel een zeer tragische figuur (zonder echte entertainment value) waarvoor men compassie zou moeten hebben.

 
At 28/1/08 14:12, Blogger Marc Vanfraechem said...

Mijn Fischeropmerking was helemaal niet tegen Filip gericht, maar wel tegen het dwaze Knack-idee om nog maar eens een lijstje op te stellen. Als ik mijn (partiële) definitie van intellectueel mag geven: een mens die weigert om in de jury van een dergelijk gezelschapsspel te zetelen.
En Fischer was natuurlijk geen intellectueel! dat zou hijzelf ook nooit gepretendeerd hebben. Met alle dwaasheden die hij vaak verkondigde zou trouwens niemand hem geloofd hebben als hij dat wel had gedaan.
Grootmeester J-H Donner, een intellectueel die nog eens met Fischer remise maakte, zei ooit over hem: “Fischer is een idioot met een opvallende partiële begaafdheid”. Niemand in de schaakwereld heeft hem tegengesproken.
Overigens was eerlijkheid juist wél een uitgesproken kenmerk van Fischer, hij was zelfs zo eerlijk dat het problematisch werd, want de normale sociale omgang veronderstelt tenslotte altijd wel enige vorm van hypocrisie, en die was hem vreemd.
Eén voorbeeld: toen hij 15 of 16 was, en arm, maar wel al grootmeester en kampioen van de VS, en dus een nationale beroemdheid, toen wilde Steinway, de pianofabrikant, een grote reclamecampagne met hem opzetten. Het schaakspel straalde een soort klasse uit vonden ze kennelijk, die wel bij hun concertvleugels paste. Fischer moest niet meer doen dan voor een foto poseren, met zijn hand op de kast van zo’n vleugel.
Het ging om een smak geld, maar Bobby weigerde. Hij kon niet pianospelen zei hij, en dus kon die campagne ook niet.

 
At 29/1/08 00:13, Anonymous Anoniem said...

Ik miste in de lijst van Knack Maria Guidoni. Vergetelheid van José?

 
At 29/1/08 10:06, Anonymous Anoniem said...

We mogen immers niet vergeten dat deze dame erin slaagde de hele regering en het halve parlement een filmvoorstelling in Kinepolis te laten bijwonen. Enkele weken later mocht zij zelfs namens de Belgische (of was het de Vlaamse?) regering haar wijsheid (nou ja) verkondigen op een prestigieuze wereldconferentie. Daar kan Vermeersch nog een punt aan zuigen.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>