26 mei 2011

In Vlaanderen Engels?

In een recent stuk over de Vlaamse identiteit stelde ik, tot ontevredenheid van sommige lezers, dat af en toe hele volkeren hun taal afzweren om er een andere over te nemen die hen en hun kinderen meer toekomst belooft. Dat is gebeurd met de meeste Schotten en Ieren, die desondanks hun etnische identiteit behouden hebben. Het is ook gebeurd met wellicht anderhalf miljoen geboren Vlamingen die sedert 1830 in Wallonië, Brussel of zelfs Vlaanderen voor het Frans gekozen hebben. Zij hebben tegelijk ook hun Vlaamse identiteit overboord gegooid, soms (bv.Jacques Brel) heel nadrukkelijk. Acht ik die stap, zo daagt een woordvoerder van de Marnixring mij uit, voor herhaling vatbaar, nu richting Engels?





Laten we die denkoefening eens doen. Toen Bruno De Wever voorstelde om het Belgische taalprobleem op te lossen door het Engels als federale bestuurstaal te kiezen, oogstte hij redelijk wat goedkeuring, niet toevallig bij mensen uit Amerikaans-gerichte sectoren: management, informatica, communicatie en popcultuur. Die vonden het gewoon praktisch, en berekenden halfbewust ook wel dat het henzelf een voorsprong zou geven op landgenoten die minder met het Engels vertrouwd zijn. Zelf noteerde ik dat De Wever de notie van België als meertalige democratie daarmee failliet verklaarde, maar vooral dat zijn voorstel, zoals de meeste ideetjes uit Vlaams-belgicistische hoek, van een pijnlijk gebrek aan zelfrespect getuigde.

Net zoals de multiculturalisten zijn de pleitbezorgers van meer Engels hopeloze provinciaaltjes wie het aan internationaal perspectief ontbreekt. Zij genieten ervan, in hun Vlaams dorpje de vlotte yankee uit te hangen en die boerkens eens te laten zien hoe modern zij wel zijn. Ja, onder hun klokkentoren zijn zij de grote Jan. Bekijk dat echter vanuit Londen of New York. Daar weten ze dat het arme, ongeletterde, ex-gekoloniseerde en verscheurde Nigeria er niets beters op weet dan in bestuur en onderwijs het Engels te gebruiken. Echt iets voor een getraumatiseerd en onderontwikkeld land. Vervolgens vernemen ze dat het volk dat rond de EU-hoofdstad woont, zelf zijn eigen taal verzaakt om uitgerekend Nigeria na te bootsen. Wees maar zeker dat dat minachting opwekt.

Maar misschien ziet het plaatje er wel anders uit als we de omschakeling veel grondiger maken? Het Engels niet als bijkomende verbindingstaal, maar als eerste taal, als huistaal voor alle Vlamingen vanaf de volgende generatie? In Nederland gaan de betere kringen reeds uit eigen beweging die weg op door hun kinderen naar deels of volledig Engelstalig onderwijs te sturen. Om ook de volksklasse zover te krijgen zal men traagheid en weerstand moeten overwinnen. Welke goede redenen kunnen we noemen om de weigerachtigen en de twijfelaars tot een doelbewuste keuze voor de volledige overstap naar het Engels te winnen?

Een eerste, veelgenoemde redenen is dat de Engelse cultuur nu eenmaal superieur is, met Shakespeare en Hollywood, Haendel en de Beatles, Darwin en Edison, de Magna Carta en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, en met het leeuwendeel van de Nobelprijzen. Waarom aan Rubens en Gezelle vasthouden als de weidse anglosfeer je verwelkomt?

Een antwoord daarop is dat wij het aan onze voorzaten verschuldigd zijn, hun nalatenschap in ere en dus zeker in leven te houden. Goed, dat antwoord is allicht niet besteed aan yuppies, cybernerds en andere groupies die zich graag tegen de bestverkopende aanschurken, zonder aandacht voor zoiets slaapverwekkends als erfgoed of ereplicht. Dat wij bijvoorbeeld onze Vlaamse voornamenschat verkwanselen en door namen van popsterren vervangen, vinden zij maar een normale evolutie. Daarop bestaan antwoorden, bv. de meerwaarde van niet-Engels (ook voor buitenlandse bezoekers die liever wat couleur locale aantreffen dan meer van hetzelfde) tegenover het kras vulgaire van de Engelse opschriften in ons straatbeeld. Maar die zo formuleren dat ze de zelfvergeten trenddronken Engelsdwepers kunnen overtuigen, zal wat vindingrijkheid vergen.

Een tweede, minder voor de hand liggende reden is dat omschakeling naar het Engels democratischer is. In de huidige situatie speelt het Engels onvermijdelijk een rol in de betere kringen, zeker in het moeizaam meertalige België (“fgov.be”, “Child Focus”), en dat brengt onvermijdelijk een feitelijke discriminatie ten nadele van het gewone volk met zich. Schaf deze af door het volk in de Engelse taalgemeente op te nemen. Om dezelfde reden kwam de verfransing van Vlamingen neer op de afschaffing van een discriminatie te hunnen nadele. Kijk, het herenvolk is genereus, het is geen exclusieve kaste maar stelt zijn rangen open voor het mindere volk mits dat zijn Vlaamse identiteit wil opgeven.

Zulk scenario gaat wel erg licht over het probleem voor, en dus de tegenstand van de generatie die de omschakeling zou moeten maken. Afscheid nemen van zoiets intiem as als je moedertaal, een vreemde tal als huistaal adopteren, je zal er volksmensen in een referendum niet snel hun goedkeuring aan zien geven. Maar vooral, dat argument gaat uit van de verengelsing als voldongen feit, een golf waarop je best zo snel mogelijk meesurft omdat hij toch niet te stuiten is. Ziedaar de hardnekkigste hinderpaal voor elke ernstige discussie over het te voeren beleid tegenover het opdringende Engels: de aanname dat er niets meer te kiezen valt, dat we ons maar bij het opkomend getij moeten neerleggen.

Dat soort argumentatie heet antipolitiek. (Andere schoolvoorbeelden van antipolitiek citeren we uit de mond van Johan Leman: “Omdat België multicultureel zal zijn”, “Europa zal ons daartoe dwingen.”) Het is doorgaans bluf om mogelijke tegenstanders te ontmoedigen. In Québec, Maleisië en vele andere landen maakt men echter bewust de keuze om de greep van het Engels te beperken en terug te dringen. Ook Vlaanderen houdt nog overwegend aan die lijn vast, bv. door als één van de weinige landen ter wereld het Engels slechts als derde taal te onderwijzen.

Is het Engels wel de taal van de toekomst? De kennis ervan als tweede taal neemt overal toe, van Frankrijk tot China, maar alleen de elite leert het goed genoeg. Zijn belang als eerste taal neemt echter af: het is als tweede meest gesproken taal door het Hindi voorbijgestoken en staat op het punt om door het Spaans van de derde plaats verdrongen te worden, waarna Arabisch en Bengali komen opzetten. De kans dat één van die andere grote talen het tot alternatieve wereldwijde verbindingstaal brengt, is gering, maar in die rol wordt het Engels bedreigd door de vooruitgang in uitgerekend de door het Engels gedomineerde ICT. Mogelijk zijn schriftelijke en mondelinge vertaalprogramma’s morgen zo goed dat er geen verbindingstaal meer nodig is. Degenen die hun moedertaal overboord gegooid hebben om bij het Engels aan te haken, staan dan voor gek. Tot nader order is er geen reden om het Nederlands door het Engels te vervangen.

Labels: , , ,

2 Comments:

At 26/5/11 16:51, Anonymous Marc Huybrechts said...

Het behoud van de eigen "identiteit" lijkt me inderdaad belangrijk te zijn voor een natie, en dat vereist het behoud van de eigen taal in het eigen bestuur, op nationaal niveau dus. Maar, in een TRANS-NATIONAAL politiek bestel is er ook noodzaak aan een gemeenschappelijke taal voor specifieke bestuurstaken op dat trans-nationaal niveau, evenals voor economische en zelfs voor 'sociale' interacties tussen verschillende 'nationaliteiten'. Dit stelt geen onoverkomelijk probleem in bestellen met vele nationaliteiten, maar is wel problematisch als er slechts 2 (of zelfs een paar) talen gesproken worden binnen het betrokken trans-nationaal bestel.

De Vlamingen zouden er dus best aan doen van hun eigen taal (het Nederlands) te cultiveren en behouden voor hun eigen bestuur in Vlaanderen. Maar, voor trans-nationale politieke bestellen waartoe zij behoren, zouden zij er best aan doen van voor het Engels als gemeenschappelijke taal (met niet-Vlamingen dus) te kiezen. De meest relevante trans-nationale bestellen waar Vlaanderen vandaag toe behoort zijn (a) Belgique (althans voorlopig nog) en (b) de EU. Maar, er zijn nog talrijke andere internationale 'organisaties' waaraan Vlaanderen deelneemt (spijtig genoeg nog steeds via Belgique, en niet als soevereine natie) en waar Vlaanderen zich best zou bedienen van het Engels te gebruiken als gemeenschappelijke taal met 'de anderen' binnen die organisaties.

De gemaakte vergelijking met Nigeria lijkt me sterk bij de haren gegrepen om tegen het Engels als gemeenschappelijke taal te kunnen gebruiken. De relevante vraag zou moeten zijn: welke conceptie van 'Nigeria' wil men concreet realiseren? Gaat het (A) om een gemeenschappelijke 'natie' te bekomen met Yorubas, Hausas, Ibos, en met talloze andere kleine stammen? Of (B) zou Nigeria uit vele 'naties' moeten bestaan, elk met hun eigen nationale taal, en dan een gemeenschappelijke taal voor de federale overheid in de federale hoofstad? In dit tweede geval B zou het absoluut noodzakelijk zijn dat men het Engels gebruikt op federaal niveau, en zou het gebruik van de taal van 1 van de 'grote' stammen volkomen onrealistisch zijn (want een vorm van 'intern kolonialisme' of machtsimpositie) en onhoudbaar. In het eerste geval A zie ik echt niet goed in hoe Nigeria zou kunnen overleven (als een afzonderlijke staat - Afrika's grootste - zonder een algemene kennis van het Engels in alle delen van Nigeria.

De gebruikte voorbeelden van Quebec en Malaysia lijken me ook verdere 'nuancering' te vereisen. Het bestaan van Canada als gemeenschappelijke natie is permanent bedreigd door het feit dat er 2 'grote' talen moeten gebruikt worden op het federale niveau. En Malaysia is een geval waar de overheid direct zwaar juridisch discrimineert tussen 3 grote (in procentuele termen) ethnische/religieuse groepen ten voordele van de meest-talrijke moslem-Malays. Vooral in dit laaste geval van Malasia zou een gemeenschappelijke bestuurstaal de kansen op het verdere bestaan van de staat Malaysia enkel kunnen vergroten. Het gaat hier echter over 2 landen waarvan het voortbestaan in de toekomst erg onzeker is, of m.a.w. dat het risico daar op intra-ethnische conflicten zeer groot blijft.

 
At 1/6/11 18:57, Anonymous Anoniem said...

In 18th century Scotland, the great philosopher David Hume urged his fellow Scots to learn the English language, in order to advance themselves, individually and collectively.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>