26 februari 2009

Bij het overlijden van Jaap Kruithof

De filosoof Jaap Kruithof is niet meer. Als rabiate tegenstander van het neoliberalisme - dat hij zag als de oorzaak van alle, maar dan ook alle problemen in de wereld - stond hij met zijn opvattingen lijnrecht tegenover die van mij. Kruithof was een maoïst, extreem groen en radicaal links. Zijn invloed als filosoof was blijkbaar beperkt. Hij leek mij eerder een recycleerder: oude rode en groene opvattingen synthetiseren en dan met een extreme saus overgieten. Ook als lesgever had de man zo zijn tekortkomingen. Hij gaf eigenlijk geen les. Kruithof gebruikte de aula om zijn eigen opvattingen te "verkopen". Ik herinner me nog het eerste college filosofie dat ik bijwoonde als student toegepaste economische wetenschappen aan het RUCA. Kruithof begon al meteen met de mededeling dat de les een kwartier later zou beginnen en een kwartier eerder dan voorzien zou stoppen. Het maakte hem uiteraard populair.

Maar zoals gezegd, filosofie hebben we eigenlijk nooit gekregen. Hij zag het eerder als zijn opdracht om het neoliberalisme te bestrijden. We droegen allemaal een neoliberaal harnas, vertelde Kruithof, en hij zou als een echte Cupido met goed gemikte pijlen dat harnas doorbreken. Hij is er wat mij betreft niet echt in geslaagd. Zeker Kruithof had beter moeten weten. De beste manier, zo beweerde hij, om atheïsten te kweken, is om gelovigen naar de Jezuïten te sturen. Welnu, de beste manier om iemand te veranderen in een overtuigd aanhanger van het neoliberalisme, was om hem "les" te laten volgen bij Jaap Kruithof.

Hij had wel een cursus hoor, en er waren examens. Maar onze belangrijkste opdracht was het lezen en bespreken van een boek zijn boek De mens aan de grens. Daarin pleitte Kruithof voor een synthese tussen het socialisme en de milieubeweging, een soort Groenlinks avant la lettre dus. Met het boek kantte hij zich tegen het antropocentrisme - de mens als maat van alle dingen - en het kapitalisme. Mijn bespreking van het boek zal niet veel soeps geweest zijn: ik kreeg een 12 op 20. Niet onlogisch hoor: van het eerste deel had ik geen bal begrepen, en met het tweede deel was ik het niet eens. Ik vermoed wel dat Kruithof met dat boek een aardige cent verdiend heeft. Alle studenten moesten het immers kopen. De pot en de ketel, weet je wel. Enfin, het leverde hem wel een (beperkt) lezerspubliek op, zij het dan min of meer dwangmatig.

Later ben ik nog wel wat andere dingen van Kruithof gaan lezen. Zijn magnus opus Arbeid en Lust bijvoorbeeld. Opnieuw: recycleren, synthetiseren en radicaliseren. Maar vernieuwend? Niet echt. Interessanter en toegankelijker waren zijn kleine reeks boeken met essay’s over onze Westerse manier van leven, die hij, het hoeft geen betoog, volledig verkeerd vond. Kruithof, vond ik, en vind ik nog altijd, bezondigde zich wel eens aan omgekeerd racisme, letterlijk dan. Zwarten waren volgens hem natuurlijker (zij kunnen tenminste echt dansen) en dus superieur boven het blanke ras. Beter en respectvoller omgaan met de natuur, dat vond hij ook belangrijk. De mens was een dier, en mocht dat tonen. Kwijlen en boeren aan tafel moest in zijn ogen kunnen. Hij schreef dat hij een kind een oplawaai verkocht omdat die een spinnenweb aan het oprollen was. Niet doen! Hij wond zich ook op over autorally’s die volgens hem een ware holocaust betekende voor de fauna en flora in de naaste omgeving. En hij maakte zich ook kwaad omdat mensen te snel een paraplu boven haalden bij ook maar de kleinste hoeveelheid regendruppels. Wat kan dat beetje water nu kwaad? Wel, niets natuurlijk, maar als je doorweekt aan je werk moet beginnen...

Voor die reeks essay’s kreeg Kruithof overigens goede punten van niemand minder dan Frans Verleyen, op dat moment reeds geruime tijd onder invloed van de ...neoliberaal Guy Verhofstadt.

In verband met dat neoliberalisme. Kruithof schreef er een nog een boek over, met veel verbeeldingskracht Het Neoliberalisme genoemd. Ik herinner me dat hij zelfs een lovende recensie kreeg in het weekblad Trends. Het neoliberalisme was toen al tanende, maar dat had Kruithof blijkbaar nog niet door. Het Neoliberalisme is een slecht boek. Boordevol fouten, armzalig geschreven, achterhaald. Vooral zijn dogmatisme was storend. Som alles op wat er verkeerd loopt in de wereld. Bestempel dat als neoliberalisme. Alles wat fout loopt is dus de schuld van het neoliberalisme. Quod erat demonstrandum. Gemakkelijk, te gemakkelijk.

Dus neen, ik denk niet dat we te hoog moeten oplopen met de intellectuele verwezenlijkingen van Kruithof. Hij mag dan wel een goed debater en een studax zijn geweest, hij was toch ook vooral een dogmatisch denker, té overtuigd van zijn eigen gelijk om nog rekening te kúnnen houden met de argumenten van zij die er andere opvattingen op nahielden. Daarbij mag men niet vergeten dat Kruithof er geen graten in zag de bevolking te terroriseren om ze tot andere gedachten te brengen. Vlees vergiftigen, McDonalds afbranden, naalden in dierlijke producten stoppen: het moest allemaal kunnen in naam van de goede zaak.

Labels: , ,

14 Comments:

At 26/2/09 22:30, Anonymous Gilgamesj said...

Ongelooflijk, en zo iemand heeft dan aanzien als de betere filosoof.
(kende zijn achtergrond niet). Ik moet als nog naar de universiteit gaan, om al die rare creaturen daar eens in levende lijven te bewonderen.

 
At 27/2/09 15:57, Anonymous Ine Lievens said...

Wel, ook ik heb mogen les krijgen van Jaap Kruithof, en ook aan de univ. Maar eigenlijk vind ik wel dat je een beetje moet doorheen zijn onhebbelijker kantjes kijken. Hij was echt een groot filosoof. Dat hij zo weinig weerklank kreeg (hoewel), en tot hier zelfs als - nota bene - recyclage (!) afgeschilderd wordt, bewijst dat hij dus vooral onbegrepen is geweest... Arm Vlaanderen denk ik dan wel weer.

 
At 27/2/09 16:51, Blogger Marc Vanfraechem said...

magnuM opus wordt ook vaak gezegd ;-)

 
At 27/2/09 19:02, Anonymous Anoniem said...

Wat een dogmatische "beoordeling" van Jaap Kruithof, van iemand die duidelijk, om ideologische redenen,niet moet weten van Kruithof, en toegeeft niets te begrijpen van zijn filosofie...
Wijsgeren als Kruithof (en Leo Apostel) zijn duidelijk te hoog gegrepen voor dit Vlaanderen, denk ik dan.
Ik heb bij beiden les gevolgd, enorm stimulerend en bevrijdend. Nadien heb ik nooit nog "intellectuelen" ontmoet van zulk een intellectueel, kritisch en humaan kaliber.

 
At 27/2/09 20:11, Blogger Ivan Janssens said...

@anoniem: waar lees jij dat ik toegeef niets te begrijpen van zijn filosofie? Ik heb enkel geschreven dat ik niets had begrepen van het eerste deel van zijn boek De mens aan de grens. Het is je misschien niet opgevallen maar ik heb mij dan verder ook onthouden van verdere opmerkingen bij dat boek. En om je gerust te stellen, de boeken waar ik wel kritische beschouwingen bij heb gegeven - zijn magnuM opus Arbeid en Lust, Omgaan met de dingen en Het neoliberalisme - had ik zeer goed begrepen.

Verder lijk je te zeggen dat iemand die om ideologische redenen niet moet weten van Kruithof hem enkel op dogmatische manier kan beoordelen. Over dogmatisme gesproken...

 
At 27/2/09 20:39, Blogger Marc Vanfraechem said...

Deze reactie is verwijderd door de auteur.

 
At 27/2/09 20:44, Blogger Marc Vanfraechem said...

Deze reactie is verwijderd door de auteur.

 
At 27/2/09 20:52, Blogger Marc Vanfraechem said...

Dat het alweer een anonieme moet zijn die iemand van dogmatisme beschuldigt, is tekenend. En dat die elke tegenspraak meteen dogmatisch noemt, zoals Ivan terecht opmerkt, is dat evenzeer.
Over dogmatisme dit: in de jaren zeventig was zelfs het begrip sociaal-democraat voor Kruithof een scheldwoord... toch in persoonlijke gesprekken... natuurlijk niet met even grote duidelijkheid in zijn cursus.
Nu kun je zeggen: die opvatting was toen in de mode.
Een student mag zulk excuus geloof ik wel inroepen, maar een filosofieprofessor behoort in staat te zijn om afstand te nemen van modes.
...en leer om te beginnen misschien eens ondertekenen anonieme. Wees niet zo bang! er zal je heus niets overkomen ;-)

 
At 1/3/09 18:44, Anonymous Frans V said...

Bij de dood van Jaap Kruithof valt eens te meer op hoe weinig rol de rechtse filosofie in Vlaanderen gespeeld heeft. Zelf heb ik gestudeerd, en les gegeven aan de universiteit van Gent in de fameuze jaren 60.
Iedereen was toen Links. Apostel bestond het zelfs om op de verkiezingslijst van de maoïsten te staan. Etienne Vermeersch was centrum-links, eerder een Toback-socialist, en Rudolf Böhm was individualistisch en anarchiserend.
Een rechts filosoof was er in de verste verte niet te bespeuren.
Ik vraag mij af of die er vandaag de dag wel is. In Gent, voor zover ik dat kan volgen niet. In Leuven, zie ik dat in de filosofie ook niet direct. De grote figuren daar, Alphonse De Waelhens( Fonske bijgenaamd ) was een groot Heideggerkenner, en politiek in het centrum te situeren, Sam Ijsseling ook groot Husserl- en Heideggerkenner reken ik ook tot centrum-links.
Het blijft voor mij een open vraag waarom er in Vlaanderen, in de naoorlogse academische middens zo weinig rechts gedachtengoed ontstaan is. Ik zou er in elk geval geen naam kunnen onder plaatsen. Misschien dat iemand mij hierin kan helpen.

 
At 1/3/09 21:41, Anonymous Anoniem said...

@ Frans
Ga eens zoeken in de universiteit Antwerpen.
Niet naar de 'reputaties', maar naar de inhouden.

 
At 1/3/09 21:44, Anonymous Anoniem said...

Overigens, ik ben de anonieme van na Frans, dus een andere anonieme dan de vorige anonieme.

 
At 2/3/09 19:53, Anonymous Anoniem said...

ik ben een nieuwe "anonieme". Jaap Kruithof aan het werk gezien in de jaren 70 aan de RUG. De bewering dat de marxistische verzetsbeweging in Angola op het punt van mensenrechten best de vergelijking met hun rivale (wat was het, Unita?) kon doorstaan was genoeg om op het examen "voldoende" te krijgen ipv de grote onderscheiding die er tot op dat punt stond. Geloof me jaap was "a shit". Good riddance.

 
At 2/3/09 20:31, Anonymous Frans V said...

Ik geef toe dat Jaap Kruithof niet altijd even objectief was, en soms een student(in) veel meer punten gaf dan hij/zij verdiende. Als iemand getuigde van links engagement was dat voor Kruithof al de helft van de punten, de rest kwam er bij.
Wat ik ergerlijker vond, was het totaal gebrek aan filosofische cultuur bij de man, en dat voor iemand die op Hegel gepromoveerd was.Zelden of nooit citeerde hij uit de tekst van een canoniek auteur; namen noemde hij niet, het leek erop alsof hij het allemaal ter plekke uit eigen duim zoog.
Hij was nooit op tijd, las de licenciaatsthesissen niet, en als hij toch al naar een vergadering kwam lulde hij zodanig dat iedereen wenste dat hij nooit meer kwam.
In de faculteit psychologie waar hij ethica doceerde werden zijn punten niet ernstig genomen.Samen met die van Ghysbrecht werden ze meer als curiosa behandeld, dan als serieuze inhoudsmaten voor kennis of intelligentie.
En toch had de man iets....vraag mij niet wat.

 
At 2/3/09 20:52, Anonymous Frans V said...

Omdat bovenstaande nogal persoonlijk is, voel ik mij verplicht om mijn schuilnaam Frans V. even te verlaten.
Mijn echte naam is Pierre Plum, en ik was gedurende zes jaar assistent en lector aan de Faculteit Psychologie, waardoor ik één en ander van nabij heb kunnen volgen.
De schuilnaam Frans V is een kleine hulde aan de vroegere hoofdredacteur van Knack.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>