11 september 2008

9/11, samenzweringstheorieën en een mediatip (LVB.net)

Het is vandaag zeven jaar geleden dat terroristen van Al Qaeda vier vliegtuigen kaapten en met drie ervan enkele symbolen van het Amerikaanse wereldleiderschap troffen: de WTC-torens en het Pentagon. Het vierde vliegtuig, dat wellicht bedoeld was voor het Kapitool, stortte neer in een veld in Pennsylvania. Op deze zevende verjaardag wil ik even stilstaan bij de vele samenzweringstheorieën over de aanslagen, en wil ik u ook een mediatip meegeven.

Twee jaar geleden zonden de Vlaamse VRT en de Nederlandse BNN de film "Loose Change" uit, waarin allerlei samenzweringstheorieën over de aanslagen op dubieuze wijze worden gevisualiseerd en verdedigd. Het was dan ook verfrissend om gisteravond in het RTBF-programma "Questions à la Une" een reportage te zien waarin brandhout werd gemaakt van "Loose Change". Dat gebeurde niet door hun theorieën punt voor punt te ontkrachten, maar wel door de bronnen en de makers zelf onderuit te halen. Eerst zagen we maker Dylan Avery bekennen dat hij de film aanvankelijk als een fictiewerk had bedoeld om zijn videokunsten bot te vieren. Pas later trok zijn videoproductie allerlei truther-crackpots aan die van "Loose Change" en van de makers iconen van een beweging maakten. De RTBF-reportage liet ook zien hoe de makers van Loose Change zich baseren op informatie afkomstig van dubieuze antisemitische en revisionistische uitgevers als American Free Press. Dat ook Vlaamse intellectuelen niet immuun zijn voor dergelijke samenzweringstheorieën bleek toen Johan Sanctorum twee jaar geleden Loose Change "degelijk" en "indrukwekkend" noemde, en er in één adem nog aan toevoegde dat Bin Laden in de jaren '80 geld kreeg van de CIA voor zijn strijd tegen de Russen in Afghanistan (in werkelijkheid was Bin Laden toen een tweederangsfiguur die nooit rechtstreeks door de Amerikanen is gefinancierd).

Samenzweringstheorieën kunnen best amusant zijn als men er immuun voor is. Bij elke ingrijpende gebeurtenis, bij elk complex fenomeen, worden op het moment zelf juiste en foute verklaringen afgelegd, juiste en foute beoordelingen gemaakt, juiste en foute daden gesteld. Achteraf, als het stof is neergedwarreld, is het altijd makkelijk om alle verkeerde acties, verklaringen en beoordelingen die op basis van onvolledige informatie werden gemaakt, aan elkaar te rijgen tot een samenzweringsverhaal dat bij sommigen coherent overkomt. Samenzweringsadepten hoeven ook niet consequent te zijn: als de overheid op basis van uiterst fragmentarische informatie indicaties heeft dat er een aanslag in de lucht hangt, dan zal zij voor de truthers nooit goed kunnen doen: onderneemt ze geen preventieve actie, dan is er sprake van een bewuste samenzwering om de aanslagen te laten plaatsvinden; onderneemt ze wel actie, dan dient dat om de bevolking angst aan te jagen, de burgerrechten uit te hollen en een politiestaat te vestigen. De Amerikaanse journalist Richard Miniter schreef over het fenomeen van de 9/11-samenzweringstheorieën vorig jaar een uitstekend artikel op Pajamas Media: Tinfoil Nation: Why 9/11 Conspiracy Theories Linger. Miniter citeert onder meer de historicus Joseph Persico: "heldere, spannende verhalen zorgen voor veel drama. De waarheid is daarentegen vaak troebel, vol contradicties en zelfs saai".

Vrijdagavond zendt VTM de film "United 93" uit, naar mijn mening de beste film die tot nu toe over de gebeurtenissen is gemaakt. De film "World Trade Center" is een typische gedramatiseerde Hollywoodproductie waar de helden op het einde triomferen. United 93 daarentegen geeft op droge, onderkoelde wijze het verloop van de gebeurtenissen weer in het gekaapte vliegtuig, bij de luchtverkeersleiders en bij de militaire verdedigingscentra van het luchtruim. We zien er de terroristen als verfijnde intellectuelen die vastberaden zijn om de VS een slag toe te brengen. We zien hun spanning en twijfel als het vliegtuig vertraging heeft en pas opstijgt nadat al minstens één ander vliegtuig gekaapt is. We zien het ongeloof en de ontreddering bij het opperbevel van de luchtverdediging en bij de top van de luchtverkeersleiders. We zien de verwarring als twee gevechtsvliegtuigen geen toestemming krijgen van de burgerluchtvaartautoriteiten om boven Manhattan te vliegen en door een misverstand honderden kilometers over zee vliegen. Wie vooral in het totale plaatje van de 9/11-aanslagen geïnteresseerd is, zal wellicht de actie op de grond boeiender vinden dan wat zich in het vliegtuig zelf afspeelt. Wie een gewone spannende actiefilm wil, zal die passages misschien wat langdradig vinden en vooral in de actie in het vliegtuig zijn gading vinden. In het nu volgende fragment zien we de impact van het tweede vliegtuig op de WTC-torens en de reactie van burgerlijke en militaire luchtvaartautoriteiten.

6 Comments:

At 11/9/08 18:17, Blogger Karel "Jazz" Jansens said...

9/11 was wel degelijk een samenzwering, maar dan van de Amerikaanse immo- en aannemerswereld. Het doel was het creëren van nieuwe bouwgrond in Manhattan en, door het Capitool te nivelleren, een einde te maken aan de maximale bouwhoogte in DC. De "aanslag" op het Pentagon was een afleidingsmanoeuver.

Win ik hier een conspiracy-prijs mee?

 
At 12/9/08 03:51, Anonymous Marc Huybrechts said...

Laat ons heel duidelijk wezen.

-- De terroristen van 9/11 waren geen arme boerkens of analfabeten. Zij waren inderdaad wel "verfijnde intellectuelen" vol met Westen-haat.

-- In de film "loose change", en ook in de reactie van Johan Sanctorum daarop, kunnen we zo onmiddelijk de aangekweekte zelfhaat van vele Westerse 'intellectuelen' herkennen.

-- En de onbezonnen onnozele reactie van Karel "jazz' Jansens getuigt van een haatdragende onverschilligheid. Zij is een verdere indicatie dat er velen nog absoluut niets geleerd hebben uit de geschiedenis van het islamitische terrorisme van de laatse kwarteeuw. Die kopindegronderij zal onvermijdelijk zwaar 'betaald' moeten worden in de toekomst.

 
At 12/9/08 09:33, Anonymous Steven said...

@ marc huybrechts

Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen "zelfhaat" en zelfreflectie, zelfkritiek, zelfspot zo u wil...
Het vergt een zekere gave om afstand te kunnen nemen van de eigen superioriteit, het eigen grote gelijk. Enig relativeringsvermogen en bescheidenheid kan daarbij helpen, humor ook, zo begrijp ik alleszins de eerste reactie.
Sommige "verfijnde intellectuelen" bezitten deze gave echter niet maar het is nooit te laat...[Voor Mohamed Atta wel, die werd door de Nederlandse piloot die hem leerde vliegen omschreven als een humorloos en arrogant ettertje, ook hem had ik graag die goede raad gegeven].

"heldere, spannende verhalen zorgen voor veel drama. De waarheid is daarentegen vaak troebel, vol contradicties en zelfs saai". dit lijkt me inderdaad de hele kern van het succes van de conspiracy theory. Een uitstekend geschreven stukje trouwens.

 
At 12/9/08 17:38, Anonymous Marc Huybrechts said...

@ steven

Vermeende 'grapjes' maken over de totaal-zinloze moord op een paar duizend mensen (en het gaat hier niet om 'accidentele' slachtoffers, noch om 'schuldigen') is zeker geen bewijs van "relativeringsvermogen", en ook niet van "bescheidenheid". Integendeel, het is een uiting van supreme arrogantie, immorele onverschilligheid, en van simpele domheid. Maar, het is wel een vorm van vermeende "humor" die veel voorkomt in autoritaire/totalitaire culturen.

En, wanneer "relativerinsgvermogen" in de weg komt te staan van realiteitszin, dan is dat een vorm van mentale zelfmoord.

 
At 13/9/08 00:49, Blogger Karel "Jazz" Jansens said...

Ik probeer me te herinneren wie dit ooit -- ongeveer toch -- gezegd heeft: "De duivel heeft geen gevoel voor humor, maar God kan om een vettige bak smakelijk lachen." (Het moet een SF-schrijver zijn en ik vermoed dat het Poul Anderson was)

Natuurlijk geloof ik niet echt dat de vastgoed-maffia van New York de torens heeft neergehaald; om te beginnen gaat geen enkele "wiseguy" zelfmoord plegen voor zijn "capo".

Desalniettemin meen ik oprecht dat humor ons sterkste wapen blijft tegen fanatici. "Achmed the Dead Terrorist" heeft Bin Laden's zaak meer schade toegebracht dan om het even welke Patriot Act.

Sterker nog, wanneer we die gekken niet uitlachen, zadelen we onszelf op met juist die Patriot Acts an winnen ze zonder nog één enkele building te moeten neerhalen.

 
At 13/9/08 18:43, Anonymous Marc Huybrechts said...

En zo zijn we finaal bij de 'kern' van de zaak gekomen. En die kern bestaat erin (uit?) dat cultureel naief-linkse westerlingen geneigd zijn van naievelijk te denken dat de rest van de wereld gelijk zij (henzelf?) denkt. En dat is manifest niet zo. Men moet natuurlijk wel willen observaties maken rond de wereld, in plaats van de eigen cultureel-bepaalde attitudes als universeel te beschouwen. Er zijn maar weinige zaken die meer westenhaat kunnen aanwakkeren dan westerse 'kritische humor'. Maar dat is zeker geen argument om humor te laten varen onder 'dreigement'. En laat ons een kat een kat noemen. In zijn 'onbegrijpelijk-insensitieve' reactie hierboven maakte Karl "Jazz" Jansens geen 'grapje' over islam noch over islamitisch fundamentalisme, maar wel over Amerikanen of andere westerlingen die met onnozele conspiracy theorieen zouden rondlopen. Dat is veel veiliger voor hem... Zijn vermeende humor was dus 'intra-westerse' humor (so to speak). Het was NIET een "wapen tegen fanatici", maar wel tegen andere conspiracy-geneigde maar 'tolerante' westerlingen. Moslems in het algemeen weten natuurlijk wel beter wie er achter 9/11 zat, en zij zijn er in grote getallen ook 'fier' op.


En de fundamentalistische (geloof-met-zekerheid) graad van links-westers dogmatisme is niet erg verschillend van die van het islamitisch dogmatisme. Wat zou het probleem nu zijn met de Patriot Act? Die 'act' staat vol met gezond-verstand maatregelen voor een democratisch bestel om zich te kunnen verdedigen tegen 'fundamentalisten' en andere totalitaire intoleranten. Die Act werd herhaaldelijk aangepast en herhaaldelijk democratisch goedgekeurd binnen een democratisch politiek bestel, na verschillende keren 'de ronde' gemaakt te hebben tussen de Drie grote Machten van dat bestel: executieve, wetgevende, en juridische. En, in tegenstelling met den Belgique, worden die 3 machten niet gedomineerd door dezelfde ideologie.

Dus, er is niets verkeerd met de Patriot Act. Mensen met gezond-verstand zitten niet "opgezadeld" met die Act, maar worden er mede door beschermd. Dat belet natuurlijk niet dat radikaal-ideologische gevangenen van BDR (Bush-derangement syndrome) de noodzaak voelen van eender wat aan te grijpen voor manifest-politieke doeleinden, en dus ook de Patriot Act daarvoor zullen misbruiken. En de sukkelaars die niet buiten het gepresenteerde dominante media-plaatje kunnen denken zullen dat natuurlijk moeten, ja, parroteren.

Zelfs de notie dat het probleem van het radikale islamisme (en, ruimer, van andere totalitaire ideologieen in de wereld) gereduceerd zou kunnen worden tot "Bin Laden's zaak" is zeer naief. Ik denk dat vermeende 'humoristen' wel het allerminste probleem stellen voor Bin Laden en consoorten.
"Humor" kan inderdaad een sterk wapen zijn binnen een democratische (tolerante) cultuur, maar niet noodzakelijk in andere culturen. En de overgrote meerderheid van mensen in de wereld leven niet in democratische culturen. Zelfs in den Belgique moet men voorzichtig/selectief zijn met zijn 'humor', want er bestaan wetten die opinies selectief kunnen criminaliseren. In vergelijking daarmee is de Patriot Act echt 'klein bier', en wel beter 'gericht' en minder vatbaar voor subjectieve 'oordelen'.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>