6 september 2006

Allen ten prooi aan begripsverwarring?

Woordenstrijd schept misverstanden. Deze zin is vooral van toepassing hedentendage op het begrip Libertarisme of Libertarianism. In Europa kent men deze term totaal niet of verwart men ze met het begrip libertijns, wat staat voor het ongebonden zijn door enige moraal of conventie. (zie ook over de begripsverwarring LVB.NET)


Libertarianism staat niet voor een libertijnse moraal. Het kan wel zijn dat een persoon die volgens libertarische principes leeft zich zelf op een libertijnse wijze gedraagt maar het kan evengoed zijn dat een libertariër er een conservatieve levenswijze op nahoudt. Dit kan allemaal, zolang men maar het belangrijkste principe van libertarisme in het vaandel houdt, namelijk: that individuals should be free to do whatever they wish with their person or property, as long as they do not infringe on the same liberty of others. (Bron wikipedia) (Ne vertaling: individuen moeten vrij zijn om te doen wat ze wensen, zolang ze maar niet de rechten of de vrijheid van anderen schenden)


In Continentaal Europa komt de term min of meer overéén met het begrip "liberalisme", alhoewel dat begrip ook meerdere ladingen dekt. Het begrip liberal daarentegen in de Angelsaxische wereld staat eerder voor sociaal-democratisme of socialisme, wat een begripsvervaging van je welste is. Alom bekend is het feit dat de filosoof/econoom Hayek daar reeds lang tegen deze begripsvervaging vocht, helaas tevergeefs in de Angelsaksische wereld.


In Europa probeert men soms het begrip "liberaal" uit te leggen door een toevlucht te nemen tot de onderverdeling tussen ethische/morele kwesties en economische aangelegenheden. Een liberaal zou namelijk op het vlak van morele kwesties "progressief" zijn en op economisch vlak "conservatief", wat derhalve inhoudt dat een liberaal op ethisch vlak voor een vrije moraal staat zonder overheidsinterventie en dat op economisch vlak hij de vrije markt aanhangt.



Het sterke punt van deze weergave is dat het weergeeft dat het begrip "conservatief" helemaal niet alleen kan bekend staan als een negatief begrip maar ook in een positieve betekenis. Conservatief staat hier voor een pro-vrije markt-houding. Toch is deze weergave niet echt zaligmakend.



Maar zoals gezegd wordt het begrip conservatisme, vooral in Continentaal Europa, als iets negatief neergezet door zijn tegenstanders. Conservatisme wordt begrepen als behoudsgezindheid, zelfs als achterlijkheid, of andere kwalen. Dit is slechts één betekenis van dit begrip, dat net als "liberalisme" of "libertarisme" onvermijdelijk ten prooi is gevallen aan begripsverwarring. Zo wordt "liberalisme" soms ook in een geschiedkundig filosofische betekenis gebruikt in plaats van zijn meer politieke inhoud. In zijn geschiedkundig filosofische betekenis staat "liberalisme" bekend als een uitloper van Napoleontische of Franse revolutionaire tijdperk en is het de grondlegger van het controledenken van Marx en Hegel. Duidelijk dus tegenovergesteld aan de inhoud van het politiek liberalisme zoals hierboven reeds uitgelegd. Toch heeft dit geschiedkundig filosofische liberalisme ook uitlopers in de politiek, maar de verklaring daarvoor valt buiten het bestek van dit artikel.


Maar dus naast zijn negatieve betekenis kent het begrip "conservatisme" ook een positieve, ideologische inhoud, zoals bijvoorbeeld helder uitééngezet door Edmund Burke. En daarin stellen we vast dat het ideologisch conservatisme niet tegen "vooruitgang" is, maar dan wel voor wijze en intelligente vooruitgang.


Over het andere begrip, namelijk "progressief" moeten we weinig woorden aan vuil maken. Iedereen beseft wel dat dit begrip het meest verkracht is geworden en eigenlijk voor alles en nog wat wordt gebruikt tegenwoordig. Socialistische partijen noemen zich het vaakst progressief maar juist omdat dit begrip te veel en ook te weinig zegt, kan je het nog moeilijk gebruiken mijn inziens om een politieke woordenstrijd te duiden. Daarom kan is het niet hanteerbaar in de onderverdeling tussen ethisch en economische kwesties. Progressief zou immers daar staan voor het vermijden van overheidsinmenging op ethisch/moreel vlak maar het begrip progressief wordt meestal gebruikt door socialistische groeperingen die juist vaak voor meer overheidsinmenging zijn. Het is dan van in het begin ook duidelijk dat de deling "conservatief-progressief" niet gelijk valt met de ideologische deling "meer overheidsinmenging-minder overheidsinmenging".


Wat moeten we dan gebruiken en vooral is deze woordenstrijd wel van enig belang. Om de eerste vraag te beantwoorden moeten we terug grijpen naar de definitie en de ideologie van libertarisme/liberalisme. Libertarisme stelt drie begrippen centraal: "life, liberty and property" (leven, vrijheid en eigendom) Dit concept is al eeuwenoud en vond via de Magna Charta haar ingang in de Amerikaanse grondwet (de Due process-Clauses: No man shall be deprived of life, liberty and property without a due process of law) Het is de ultieme uitdrukking van het minarchisme. Een mens kan doen met zijn lichaam, vrijheid en eigendom, zolang hij anderen maar niet schaadt. Dit moet de grondvest zijn van iedere beschaafde staat, omdat het de er voor zorgt dat een staat vertrekt vanuit het individu en pas daarna de collectiviteit in het leven roept, in plaats van omgekeerd te beginnen.


Libertarisme stelt derhalve vrijheid centraal. Daarom stellen sommigen dat ze libertarisch zijn op economisch vlak, maar dan niet op ethisch vlak. Persoonlijk heb ik het moeilijk met dit onderscheid omdat het begrip daarmee wordt ondergraven.


Libertarisme wordt bovendien algemeen gezien niet zo begrepen. Dit (redelijke lange)extract uit de Engelstalige editie van Wikipedia geeft dit goed weer:


Libertarianism is often viewed as a right-wing movement, especially by non-libertarians in the United States and Canada, where libertarians tend to have more in common with traditional conservatives than American liberals, especially with regards to economic and gun control policies. [...]


But describing libertarians as right-wing (or left-wing for that matter) is misleading, since the central tenets of their philosophy do not fall strictly into a left-right designation. Libertarians reject the categorization of their principles in terms of right-wing and left-wing. For example, libertarians oppose the War on Drugs, conscription, any war that is not in self-defense or to aid another nation in their defense, while supporting the expansion of free trade and minimizing taxation, clearly bridging the classic left-right political divide.


Another way to understand where libertarians fit into the political spectrum would be to contrast the view with both social democracy, which favors government action to promote equality, and conservativism, which favors government action to promote order. Libertarianism favors freedom and opposes government action to promote either equality or order, in the understanding that order is emergent from a state of justice. For example, conservatives are likely to support a ban on same-sex marriage, in the interests of preserving the traditional order, liberals are likely to favor allowing same-sex marriage, in the interest of guaranteeing equality under the law, and libertarians are likely to attack the notion of government-sanctioned marriage itself. Specifically, they deny that the government deserves any role in marriage other than enforcing whatever legal contract people choose to enter, and to oppose the various additional rights currently granted to married people.


Anderen, zoals Hans-Hermann Hoppe zo te zien, gaan libertarisme dus meer als een adjectief (als vrijheidslievend) gaan gebruiken om hun visie op een bepaald vlak weer te geven, dan het als een ondeelbare allesomvattende term (substantief) te gebruiken die een ideologie omvat. Mijn inziens is het laatste aan te raden maar discussie daaromtrent is onvermijdelijk.


Toch moet daarbij benadrukt worden dat deze woordenstrijd in zekere zin bijzaak is. Al wie vrijheidslievend is, hoe hij zich ook mogen noemen, zet zich in voor een vrije, democratische wereld.

10 Comments:

At 6/9/06 17:17, Anonymous Anoniem said...

Twee puntjes van commentaar:

Ten eerste zegt u dat een liberaal in Europa ethisch progressief is en economisch conservatief. Probleem is hier dat de termen progressief en conservatief in Europa een andere betekenis hebben indien ze letterlijk opgevat worden. Het model van de staatsgeleide economie is conservatief, alsook de filosofie van behoud van traditionele waarden en normen. Progressief is het model van de efficiënte, kleine overheid (en zonder overheidsintervestie). Ik hoor dus liever dat een Europees liberaal naar vrije markt en vrije moraal streeft. Of zet de woorden "conservatief" en "progressief" in het Engels en cursief.

Ten tweede:
Een libertariër streeft naar burgelijke vrijheden, met de ultieme voorwaarde dat men de rechten van ander niet in gedrang brengt. Het probleem met de losse moraal van de liberalen is echter dat bij vb. homo-adoptie het kind zijn of haar rechten in gedrang komen. Een liberariër plaatst echter de rechten van een ander voor de vrijheid van het individu, waardoor de libertarische filosofie op een verzadigingspunt komt. Enkel de discussie over waar de grens van de vrijheid van de een en de rechten van de ander ligt, kan de nuance nog beinvloeden.

 
At 6/9/06 17:29, Blogger Nicolas Raemdonck said...

Over het eerste punt: u heeft daarin zeker gelijk en ik hoor liever ook dat een Europees liberaal naar vrije moraal en vrije markt streeft. Dat is ook de reden waarom ik in de tekst heb vermeld dat dat de weergave van "conservatief - progressief" geen goed beeld geeft.

Over het tweede punt: dat heb ik in de tekst niet besproken omdat het de tekst te uitgebreid zou maken maar voor mij is inderdaad essentieel in dat debat waar de vrijheid begint van de één en de vrijheid van de ander. Zeker bij minderjarigen die nog niet over zich zelf kunnen oordelen rijst daar soms een probleem.

 
At 6/9/06 18:39, Blogger Luc Van Braekel said...

@Anonymous: "Het model van de staatsgeleide economie is conservatief"

Voor de vrije markt en tegen staatsbemoeienis, dat is overal ter wereld "(economisch) rechts", en in de VS "conservative". (Wat men in België doorgaans bedoelt met "conservatief" noemt men in de VS "a social conservative" of "conservative on social issues").

In de Belgische context is elke politicus of drukkingsgroep die zichzelf uitdrukkelijk "progressief" noemt, voor staatsbemoeienis en voor sociale correcties op de vrije markt.

Honderd jaar geleden was er meer economische vrijheid dan nu (lagere belastingen, soepeler sociale wetgeving). Het is dus niet echt onlogisch om het streven naar meer economische vrijheid "conservatief" of "rechts" te noemen.

 
At 6/9/06 21:15, Anonymous Anoniem said...

2 contradicities in uw tekst:

1."Een mens kan doen met zijn lichaam, vrijheid en eigendom, zolang hij anderen maar niet schaadt. Dit moet de grondvest zijn van iedere beschaafde staat..."

Wat doet een staat: taxeren; dus kan de burger niet doen met zijn eigendom wat hij/zij wil


2. "Al wie vrijheidslievend is, hoe hij zich ook mogen noemen, zet zich in voor een vrije, democratische wereld."

Een democratie is aangezien het een staat is niet in overneestemming met voorgenoemde individuele vrijheden. Tenzij u het hebt over de markt als democratie (zoals Mises)

 
At 7/9/06 01:37, Blogger Nicolas Raemdonck said...

Dit zijn helemaal geen contradicties. Ik zeg dat de staat begint vanuit mijn stelling, daarbij zeg ik impliciet niet mee hoe daarbij verder gaan.

Sommigen kunnen stellen dat er de staat juist inhoudt dat er geen staat mag zijn, vanuit dit principe zoals jij ook juist aangeeft. Dit zijn de anarcho-kapitalisten. (ok, het ligt wat complexer dan dat maar laat me het simpel houden)

Wat ik daarentegen bedoel is dat een staat vanuit het respect voor het individu moet beginnen en niet vanuit een Hobbisiaans concept zoals collectiviteit. Als minarchist kan je pleiten voor een staat die door een minimum aan dwang (een heikel punt waarbij men zeker voorzichtig moet mee omspringen) een omgeving kan gecreëerd worden waarin iedereen zijn eigen vrijheid kan uitoefenen zonder de rechten van anderen te schaden. Een rechtssysteem dus, zoals Locke en Hayek op wezen. Hayek stelde zelf, dacht ik, dat recht de vrijheid in het leven roept. Een goed rechtsysteem natuurlijk.

In zekere zin is dus voor een deel dwang nodig, niet als weerlegging van de stelling maar als een noodzakelijk kwaad dat onder de controle moet blijven.

Aan de andere kant kan je natuurlijk ook stellen dat de dwang (het stichten van de rechtsstaat) juist er moet voor zorgen dat men niet de rechten of vrijheden van de anderen schaadt, zodanig dat het eigenlijk juist de grenzen aflijnt waar uw rechten beginnen en de anderen zijn vrijheden starten.

(voor uw tweede punt geldt dezelfde redenering)

Dat bedoel ik dus met "het grondvest van een democratische staat". In de tekst verder daar uitwijden zou ons te ver brengen.

 
At 7/9/06 18:25, Anonymous Anoniem said...

"Ik zeg dat de staat begint vanuit mijn stelling, daarbij zeg ik impliciet niet mee hoe daarbij verder gaan."

Maar de staat zelf is al in tegenspraak met uw stelling.


Uit het feit dat een goede bescherming van individuele rechten noodzakelijk is volgt niet dat de staat hiervoor moet zorgen.

Dat is hezelfde als zeggen: voedsel is noodzakelijk om te overleven, daarom moet de staat het leveren.

 
At 7/9/06 21:18, Blogger Nicolas Raemdonck said...

Dat is juist de discussie die ik aanhaal: anarcho-kapitalisten zullen juist uw visie volgen. De staat hebben we niet nodig. Vertegenw: Rothbard, Nozick

Ik daarentegen vertrek vanuit een minimale staat: rechtsbescherming staat daar centraal. Vertegenw: Hayek, Locke

 
At 9/9/06 15:12, Anonymous Anoniem said...

Goed. Maar ik zei je dat uit jouw mening dat rechtsbecherming centraal staat, niet volgt dat de staat dan die rechtsbescherming op zich moet nemen.
Ik had dus graag een ander argument gehad voor het rechtvaardigen van een staat (die sowieso individuele rechten schendt, zelfs wanneer haar enige taak is deze rechten te beschermen).

 
At 9/9/06 21:47, Blogger Nicolas Raemdonck said...

Een sociaal contract in verband met rechtsbescherming kan onder meer kostenbesparend zijn.

 
At 10/9/06 23:03, Anonymous Anoniem said...

De persoon van wie zijn geld afgenomen wordt ter financiering van de staat, besteedt zijn geld toch beter dan de staat zelf? Ieder heeft zijn eigen doelen waar hij zijn geld aan besteedt. Wie ben jij om te zeggen dat ik beter af ben door mijn geld (gedwongen) te moeten afgeven ter financiering van een (minimale) overheid? Ik had misschien liever mijn geld aan een wapen of totaal andere dingen gegeven. En wanneer ik weldegelijk bescherming wilde kopen dan had ik dat vrijwillig op de markt gedaan. Dus kostenbesparend kan het niet zijn.

Het zou mij ook verbazen moest marktfalen enkel bestaan in de productie van veiligheid. Waarom wordt er nooit over een minimale staat die enkel voedsel voorziet gesproken (mssn is een sociaal contract hier ook kostenbesparend?)

Ik wil met het vorige geenszins stellen dat een nachtwakerstaat geen verbetering zou zijn tov de status-quo.

 

Een reactie plaatsen

<< Home

<<Oudere berichten     Nieuwere berichten>>