De Belgische olifant in de kamer (Hoegin)

Merkwaardig hoe druk alle commentatoren en politici het hebben over de financiële crisis en de problemen van Fortis, maar niemand –met uitzondering van het Vlaams Belang– durft het aan te praten over de Belgische «olifant in de kamer». Yves Leterme en zijn regering wankelden, en zijn uiteindelijk gevallen, maar ook België wankelt.

De Engelse uitdrukking «the elephant in the room» verwijst gewoonlijk naar een probleem of een zaak die zo groot is dat niemand ze kan negeren, maar waar iedereen toch zedig over zwijgt. Vaak gaat het daarbij over een sociaal taboe, en doen de betrokkenen hard hun best om over allerlei andere zaken te praten, zodat ze het heikele onderwerp niet hoeven aan te raken. De ijver waarmee vandaag gepraat wordt over de nood aan een federale regering die zo snel mogelijk moet «doorstarten» (zou ik de enige zijn die ondertussen al een grondige hekel aan dat woord heeft opgebouwd?) omwille van de financiële crisis heeft daar veel van weg, want het feit dat ook België zelf wankelt door deze crisis kan niet ontkend worden.

Zo deed Johan vande Lanotte er deze morgen zijn beklag over dat de oppositie nog niet gehoord was door koning Albert II, maar tegelijkertijd verkondigt de sp.a aan iedereen die het horen wil dat ze niet in een regering wil stappen zonder voorafgaande verkiezingen. Tenzij het de bedoeling is van Johan vande Lanotte om zich op een audiëntie bij de koning te laten overtuigen om toch maar in de federale regering te stappen –in 's lands belang, of wat dacht u?– heeft zo'n gesprek tussen koning Albert II en iemand van de sp.a weinig zin, anders dan dat het misschien van enige beleefdheid en traditie zou getuigen. In tijden van nood, wanneer het land en de troon wankelt, zijn beleefdheid en traditie echter luxegoederen, en kan koning Albert II zijn tijd ongetwijfeld veel beter gebruiken dan een uur of twee te verdoen met een Oostendse hoogleraar of een Truiense Mechelse om hun ijdelheid wat te strelen. Het is in ieder geval een duidelijk teken dat men er in Laken absoluut niet gerust in is.

En men zit in Laken duidelijk met een ei. Open Vld wil in juni 2009 samenvallende verkiezingen, en dus niet weten van een nieuwe federale regering die tot in 2011 aan de macht blijft. Dit heeft natuurlijk veel te maken met het feit dat men hoopt bij de komende verkiezingen te kunnen profiteren van een Verhofstadt-effect niet alleen op Vlaams maar ook op federaal niveau, waardoor de partij misschien wel een procent of twee boven haar stand zou kunnen leven. Dat zulke samenvallende verkiezingen tegelijkertijd catastrofaal zouden zijn voor de CD&V omwille van een negatief Leterme-effect, ziet men niet bepaald als een nadeel bij de Open Vld.

Bij de CD&V wil men een scenario met samenvallende verkiezingen in juni absoluut vermijden. Er is natuurlijk het reeds vermelde Leterme-effect, waardoor de partij ook op Vlaams niveau stemmen zou verliezen omwille van een federaal probleem. Verder heeft de partij niemand om federaal mee uit te pakken: Yves Leterme is van het toneel verdwenen, voor Kris Peeters is elke andere campagne dan een Vlaamse totaal ongeloofwaardig, en verder zijn er op dit ogenblik gewoonweg geen topfiguren meer voorhanden bij de CD&V. Herman van Rompuy heeft het profiel niet om een federale campagne te trekken, Marianne Thyssen is er nog niet klaar voor, als ze überhaupt al geschikt zou zijn, over Inge Vervotte zullen we beleefd zwijgen, en verder rest alleen nog een Jean-Luc Dehaene tenzij men Wilfried Martens of Mark Eyskens uit de mottenballen zou willen halen. De partij geeft daarom de voorkeur aan ofwel snelle federale verkiezingen, zodat tenminste de Vlaamse en Europese verkiezingen gered kunnen worden, of pas nieuwe federale verkiezingen zo ver in de toekomst dat Kris Peeters «Letermegewijs» kan overstappen naar het federale niveau, en/of ondertussen een nieuwe topkandidaat naar voren geschoven kan worden.

Daar komt voor de CD&V nog bij dat als Kris Peeters volgend jaar op een geloofwaardige manier naar de kiezer wil stappen, het communautaire luik uit het federale regeringsprogramma niet zomaar weggestopt kan worden. Dat verklaart meteen ook waarom Kris Peeters die communautaire agenda naar boven haalde, en Karel de Gucht van de weeromstuit dat idee meteen van de hand wees. Als het al één ding duidelijk illustreerde, dan toch dat beide partijen (en politici) veel meer hun eigen belangen nastreven dan die van de bevolking of het land. En dat laatste zal men misschien ook in Laken ondertussen al wel beseft hebben.

En dan zijn er nog de Franstalige partijen, die eigenlijk het liefst van al gewoon verder hadden willen regeren. Eén van de Franstalige politici liet zich ontvallen dat de Vlamingen minder schrik hadden van een val van de regering omdat ze niet weten wat een echte sociaal-economische crisis precies inhoudt. Men zou daar kunnen tegenover stellen dat Franstaligen dan weer minder gevoelig zijn aan politici die over de schreef gaan, en daarom minder zwaar tillen aan de beschuldigingen die geuit werden aan het adres van Yves Leterme en Jo Vandeurzen. Anderzijds kan niet ontkend worden dat zij zich bijzonder goed voelden in deze regering, die het communautaire de facto al in de koelkast gestopt had –alleen Kris Peeters weigert dat in te zien– en verder de Franstaligen op haar wenken bedient wanneer zij met de vingers knippen. Een Eerste Minister met een schandaal aan zijn broek kan de Franstalige zelfbediening alleen maar vergemakkelijken, en voor hen hoefde er dus absoluut niets te veranderen. Als een «doorstart» kan gebruikt worden om de communautaire onderhandelingen definitief af te voeren tot minstens na juni 2009, is deze crisis natuurlijk niet helemaal onnuttig geweest, maar noodzakelijk was ze voor hen alvast niet.

Daarmee kan men de situatie als volgt samenvatten:

• Geen enkele regeringspartij wil onmiddellijk nieuwe verkiezingen,
• de Franstaligen kijken met plezier toe hoe Open Vld en CD&V vechtend over straat rollen, maar missen tegelijkertijd toch ook de kans niet om zelf nog eens ruzie te kunnen maken,
• de Open Vld wil niet weten van een federale regering die 2011 als expliciet doel heeft, en wil ten alle koste sp.a buiten de regering houden,
• de CD&V wil de electorale schade zoveel mogelijk beperken door samenvallende verkiezingen in 2009 te vermijden,
• en de sp.a voelt zich verongelijkt omdat ze nog niet uitgenodigd werd in Laken, en weigert mee te werken aan een noodregering «van nationale unie».

Wil koning Albert II federale verkiezingen in februari 2009 vermijden, zal hij ervoor moeten zorgen dat minstens één van de partijen haar woorden van de voorbije dagen inslikt. Traditioneel is de CD&V altijd de gemakkelijkste partij geweest om te voldoen aan de roep van het Belgische staatsbelang, maar de vraag is zeer of de koning vandaag nog voldoende autoriteit heeft bij de topfiguren van die partij. Herman van Rompuy is een figuur die altijd met graagte België gediend heeft en de partij in september van verleden jaar al eens een fameuze pad in de korf gezet heeft, maar hij is te veel een man van de achterkamertjes en heeft daarom een stroman nodig om de rest van de partij naar zijn pijpen te doen dansen. En laat nu net één van de beste stromannen voor dat werkje van het toneel verdwenen zijn, op een smadelijke manier dan nog. De enige andere die ik in staat zie om zich de rol van een Belgische cincinnatus aan te meten, is Jean-Luc Dehaene, die bovendien ook de capaciteiten heeft om met zijn geblaf de partijraad van de CD&V harakiri te doen plegen, als dat nodig moest zijn. Het is waarschijnlijk één van de weinige kansen van koning Albert II.

De Open Vld ervan overtuigen om in een nieuwe federale regering te stappen tot 2011 lijkt een moeilijkere opgave. De partij denkt daarvoor veel te electoraal, in het bijzonder anti-CD&V, en tenzij de partijtop ervan overtuigd zou kunnen worden dat een bocht van 180° de CD&V nog meer zou kunnen beschadigen dan vasthouden aan het ingenomen standpunt, hoeft koning Albert II er eigenlijk zelfs niet aan te denken de Open Vld in het gareel te doen lopen.

Daarmee zou uiteindelijk wel eens kunnen gebeuren wat geen enkele van de federale regeringspartijen wenst, namelijk vervroegde federale verkiezingen in februari 2009. Hoe langer de crisis aansleept, hoe groter de kans dat het daar uiteindelijk zal op uit draaien. Merk trouwens op dat een zekerheidsnet dat de koning nog tot voor kort had, volledig weggevallen is: een zakenkabinet met daarin figuren als een Étienne Davignon en Maurice Lippens dat met een sociaal-economisch noodprogramma tot aan de verkiezingen van juni 2009 zou kunnen regeren, en gedoogd zou worden door de acht kleurpartijen, in het belang van het land. Zes maanden geleden zou men ongetwijfeld nog met die gedachte gespeeld hebben – vandaag zou het gelijkstaan met het ondertekenen van de troonsafstand van koning Albert II.

Wankelt België dan echt? Ik blijf erbij dat België niet gesplitst is zolang het bestaat. Zeker, verkiezingen in februari met een kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde die nog steeds niet gesplitst is zou aanleiding kunnen geven tot een zeer communautaire getinte campagne, en de kans is reëel dat de crisis zou blijven aanslepen tot een stuk in de zomer, maar ik zie België nog niet onmiddellijk uit mekaar vallen. Eén van de redenen daarvoor is dat de CD&V, met al haar burgemeesters over het hele land een ongrondwettelijke verkiezingen grondig in de war zou kunnen sturen, of in het Vlaams Parlement eenzijdig allerlei bevoegdheden naar de Vlaamse Regering zou kunnen trekken, maar daarvoor heeft die partij ook het Vlaamse lef nodig, maar zelfs nog maar het begin van een indicatie daarvan heb ik voorlopig nog niet opgemerkt. Was dat lef er wel, was het waarschijnlijk ook nooit tot de rampzalige regering-Leterme I gekomen.

De toestand van België is daarom zonder meer ernstig te noemen, en in Laken heeft men ongetwijfeld gelijk wanneer men zijn tijd niet verdoet met allerlei beleefdheidsinvitaties aan oppositiepartijen die toch niets nieuws of constructiefs te vertellen hebben, maar het zou ongepast zijn om aan Vlaamse zijde het jaar 2009 in te stappen met al te grote separatistische verwachtingen. Dat neemt niet weg dat er hoop is: vroeg of laat zal het regnum van koning Albert II aflopen, en ik heb het er moeilijk mee me voor te stellen dat een koning Filip zich heelhuids uit een crisis als de deze zou kunnen manœuvreren. Dat het bijvoorbeeld het voorrecht van de koning zou zijn de Eerste Minister te benoemen, en de politici zich daarom niet aan een spelletje namen noemen durven te wagen –uit respect, weet u wel– is een stelling die onder koning Albert II misschien nog vol te houden is, maar niet meer onder een koning Filip. Toch niet als men nog serieus genomen wil worden.

Read more...

College van Dialoog: oude wijn in nieuwe, oubollige zakken (Hoegin)

Wie zou dat eigenlijk zijn, die al die titels uitvindt? Formateur en informateur, dat kenden we al lang, en een onderhandelaar ook, maar een verkenner/explorateur? En nu dus een «College van Dialoog» met «Koninklijke Commissarissen»? Oubolligere titels om nog eens goed te onderstrepen dat België en zeker het Paleis totaal achterhaald zijn waren amper mogelijk.

Ik kan me inbeelden dat er in menig Vlaamse huiskamer een ferme vloek gelaten werd, of een enorme schaterlach. Een vloek omdat men een nieuwe Costa, een nieuwe Dialoog der Gemeenschappen, een nieuwe Derde Fase, een nieuwe Raad der Wijzen, kortom, een praatgroep met als voornaamste doel vooral de indruk te wekken dat men de Vlaamse eisen ernstig neemt om ze tegelijkertijd te kunnen verdrinken in een oeverloos en ellenlang gepalaver waarvan op voorhand al de uitslag vast ligt, namelijk niets, dat men zoiets dus nog maar eens de Vlamingen wil aansmeren met alweer een nieuw etiket, men moet het toch maar durven. En tegelijkertijd een schaterlach omwille van de idiote naam die men het ding heeft willen geven. Serieus nu, koninklijke commissarissen? Wat moet ik me daar bij voorstellen? Gaan die misschien een uniform krijgen, inclusief kepie met floche? Blijkbaar hebben niet alleen de Franstalige partijen het nog steeds niet begrepen, maar ook het Paleis niet – voor zover dat natuurlijk geen twee handen op eenzelfde Franstalige buik zouden zijn.

Want wat mogen we nog verwachten als N-VA en CD&V deze onzin onder deze naam van de hand wijzen? Misschien wel een nieuw voorstel –want de koning heeft eigenhandig kunnen vaststellen dat er nog veel goede wil is om een discussie aan te gaan– tot een, ik weg maar wat, een Intergewestelijke Palaver? En daarna een Werkgroep ter Bevordering van de Samenwerking tussen de Gemeenschappen? Willen de Vlamingen dat ook niet, misschien maar een Commissie voor een Betere Verstandhouding bij de Bevolking? Als het kind maar een naam heeft, er gebabbeld wordt, en vooral niet ingegaan wordt op de kern van de zaak, een hervorming van de staat. Dat de Vlamingen in één moeite door behandeld worden als een stelletje idioten die telkens weer opnieuw met letterlijk hetzelfde kluitje in het riet kunnen gestuurd worden, telt waarschijnlijk dan nog als een extra bonus voor onze Franstalige landgenoten.

Laten we het maar meteen zeggen: N-VA en CD&V zouden wel gek zijn als ze dit College van Dialoog zouden aanvaarden. En de vraag stelt zich trouwens opnieuw, en deze keer nog dringender: voor wiens rekening rijdt Herman van Rompuy eigenlijk? Dat het al lang niet meer die van de CD&V is, is nu wel duidelijk, en waarom CD&V-voorzitter Jo Vandeurzen hem nog niet de laan uitgestuurd heeft is voor mij één van de allergrootste mysteries van de huidige regeringsonderhandelingen. Als ik het bericht bij de VRT goed lees is zijn klacht immers vooral dat Armand de Decker veel te vroeg veel te veel verklapt heeft over het plannetje dat zij samen met de koning hebben zitten samenzweren, niet dat het niet correct zou zijn.

De allergrootste grap moet wel de duur van dit College van Dialoog zijn. Armand de Decker wil immers de ernst van de situatie onderstrepen, en stelt vast dat «de aanpassing van de instellingen een oefening is die jaren zal duren». En dat het college daarom misschien wel drie regeringen actief zal moeten blijven! Even rekenen: dat zijn dus twaalf jaren, en daarmee zal de staatshervorming dus rond zijn, ja, ergens in de buurt van… 2019. Of het jaar waarin onze geliefde vorst Koning Albert II zijn 85ste verjaardag zal vieren. Dat wil zeggen, 2019 als Joëlle Milquet niet te veel dwars ligt, last heeft van zieke kinderen (of de puberteit?), of een sabbatjaar of drie-vier nodig heeft, want je weet maar nooit. Met wat tegenslag of geluk, afhankelijk van hoe je het bekijkt, wordt Bart de Wever nog grootvader eer dat college zijn dialoog kan afronden.

Read more...

Quid CD&V? (Hoegin)

De stemming in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken ligt nu al enkele dagen achter ons, en nog altijd is het stof niet helemaal gaan liggen. Waarschijnlijk zal het nog enkele weken duren eer helemaal duidelijk wordt wat de gevolgen zullen zijn van deze stemming, maar dat de afgelopen week een keerpunt was in de Belgische geschiedenis mag misschien toch al wel gezegd worden.

Zo kan het dus gaan: mijn voorspelling van verleden week dat er geen stemming zou plaatsvinden was er dus compleet naast. De CD&V, opgestuwd door kartelpartner N-VA en gevolgd door onderhandelingspartner Open Vld, nam een gok en stemde de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde dan toch. De Franstalige partijen MR en cdH werden daarmee na hun ultimata verplicht zelf kleur te bekennen over de toekomst van de regeringsonderhandelingen, kozen voorlopig toch maar voor een voortzetting, en leden daarmee een belangrijk gezichtsverlies. Zij hoopten echter dat zij door de stemming zouden kunnen afdwingen dat een verdere staatshervorming buiten de regeringsonderhandelingen zou gehouden worden, maar zie, een tweede wonder geschiedde: CD&V legde onder druk van de N-VA die eis naast zich neer, nadat zij eerst –in een zwak moment?– toegegeven had aan een zakenkabinet.

De Vlamingen zijn echter een merkwaardig volk. Elk ander volk zou een gelegenheid als de stemming in de Kamercommissie aangrijpen om uitgebreid een overwinning te vieren, ook al zou het dat niet zijn, maar wie de commentatoren en politicologen in de pers las en hoorde, zou gedacht hebben dat Vlaanderen verleden woensdag een enorme nederlaag heeft moeten ondergaan. Luc van der Kelen bijvoorbeeld, lid van B Plus maar in zijn vrije tijd ook hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws, beweerde zowel voor als na de stemming dat de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde precies tegengehouden zou worden door die stemming. Er kan nochtans niet ontkend worden dat de klok nu tikt, en dat de Franstaligen zich alleen maar tijd kunnen kopen door belangenconflicten en alarmbelprocedures in te roepen, maar een splitsing niet meer kunnen tegenhouden. Om het helemaal duidelijk te maken met een bewijs uit het ongerijmde: indien verleden week niet gestemd werd, maar pas volgende week, dan zou dát de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde met een week vertraagd hebben.

Bovendien zijn het nu niet meer de Vlaamse partijen die aan zet zijn, maar wel de Franstaligen, om telkens weer opnieuw een vertragingsmaneuver in gang te zetten. (Historisch gezien heeft het echter de Franstalige partijen nooit aan vijf minuten politieke moed ontbroken, memento de wapenwet.) En indien zij werkelijk van plan zijn deze mallemolen ook heel 2008 door aan de gang te houden, dan moeten zij dat vooral doen: een betere pre-verkiezingscampagne zal men zich bij Vlaams Belang, Lijst Dedecker en N-VA amper kunnen voorstellen. Maar dat Vlaanderen door de stemming een nederlaag zou hebben opgelopen, dat is dus manifest onwaar en niet meer dan een belgicistische poging om de Vlaamse bevolking onder de knoet te houden. De onzin die de Pavianen Dave Sinardet en Carl Devos de laatste dagen hebben gespuid valt trouwens in dezelfde categorie onder te brengen.

Want het jammere aan het belgicistische mistgordijn in de Vlaamse media van de laatste dagen is dat Vlaanderen op het moment dat het misschien wel een historisch keerpunt meemaakt het zelf niet kan opmerken. Het lijkt wel een beetje alsof alle Belgische zeilen bijgezet werden in de hoop dat dit feit niet opgemerkt zou worden: niet alleen leidde de CD&V opnieuw een Vlaamse meerderheid tegen een Franstalige meerderheid in, maar bovendien werd het dwangbevel van koning Albert om de staatshervorming dringend in de koelkast te steken gewoon genegeerd, ja zelfs van de hand gewezen. Hiermee breekt de partij op twee punten met de Belgische «consensus» waar de Franstaligen zo bij zweren (opnieuw, memento de wapenwet): zij liet zich niet meer chanteren door de Franstalige minderheid, en ook niet meer de les lezen door het Paleis. Acht jaar paarse communautaire «vrede», aangevuld met het deloyale gedrag van de cdH bij het Lambermontakkoord, heeft ervoor gezorgd dat de partij vandaag blijkbaar vooral haar eigen belangen voorop stelt, en niet meer die van België. En dat laatste is werkelijk nog nooit vertoond. Enige uitzondering is echter nog Kamervoorzitter Herman van Rompuy, die de nieuwe situatie blijkbaar nog niet begrepen heeft, of niet wil begrijpen. (Vraagje terzijde: voor wie zou die man écht rijden, voor zijn partij, of voor een ander?)

De vraag is nu hoe de CD&V zich de komende dagen zal positioneren. Blijft zij bij haar huidige standpunt, zeg maar de lijn De Wever-Vandeurzen, of zal zij uiteindelijk toch zwichten en zich opnieuw aansluiten bij het punt-Van Rompuy? Indien dat laatste niet gebeurt, ziet het er eerder beroerd uit voor het Belgische koninkrijk: als noch het Paleis noch de Franstalige nog enige vat krijgen op de CD&V, zal de partij zich onherroepelijk vastrijden in een eigen logica, die in niets anders kan uitmonden dan de splitsing van België. Blijft de partij immers vasthouden aan een staatshervorming, heeft de Open Vld weinig andere keus dan de CD&V en N-VA daarin te volgen. Bij sp.a weet men niet goed wat aan te vangen met de staatshervorming, maar kan men met het oog op de verkiezingen van 2009 moeilijk onderdoen voor het kartel en schaamteloos collaboreren met de Franstaligen om een staatshervorming te torpederen, tegen een Vlaamse meerderheid in. Zo'n gedrag zou trouwens grote problemen opleveren in de Vlaamse Regering. Voeg daar nog Vlaams Belang en Lijst Dedecker bij, en het wordt duidelijk dat als de Franstaligen echt niet willen toegeven en non blijven zeggen enerzijds, en CD&V anderzijds blijft vasthouden aan een staatshervorming, Vlaamse staatsvorming nog de enige uitweg is die rest.

Dit betekent meteen ook dat Didier Reynders zich in zijn «analyse» van vandaag wel eens pijnlijk zou kunnen misrekenen. Bluft hij, of is het werkelijk bij hem nog niet opgekomen dat meer dan 150 dagen regeringsonderhandelingen het klimaat in Vlaanderen grondig veranderd hebben. Het leven gaat immers gewoon verder, ook zonder federale regering, en de Vlaamse bevolking, die jarenlang de schrik op het lijf gejaagd werd met de boodschap dat het einde van België meteen ook het einde van de wereld zou inluiden, merkt dat daar blijkbaar toch niets van aan was. Zoiets doet de geesten rijpen, en zelfs bij De Standaard noemt men vandaag, nuchter en zonder franjes, de splitsing van België één van de mogelijke scenario's. Wie had dat een jaar geleden durven denken? Wanneer Didier Reynders dus zegt dat niemand in België incontournable is, zal hij wel gedacht hebben dat hijzelf de uitzondering is die die regel bevestigt, maar voor steeds meer mensen in Vlaanderen zijn het de Franstaligen in hun geheel die minder en minder incontournable worden. Kiezen voor de N-VA betekent voor de CD&V dus niet noodzakelijk meer kiezen voor de oppositie, maar misschien wel iets helemaal anders, al zullen ze het zelf misschien nog niet beseffen. Maar de dag dat men bij de CD&V die mentale stap gezet heeft, kan koning Albert zelfs gewoon het hele jaar door in zijn buitenverblijf rustig van zijn oude dag genieten, zonder dat daar iemand om maalt. Ik wens het hem van harte toe.

Read more...